Економија
Ветеровски: Царински трендови во Европската Унија
Автор: Златко Ветеровски, Царинска управа
Економија и бизнис | печатено издание | 15 јануари 2026г.
Царински трендови во Европската Унија. Што да очекувате во 2026 година?
Меѓународната трговија е во процес на длабока трансформација, воведувајќи нови слоеви на сложеност и неизвесност за компаниите.
Денес, како никогаш досега, ни треба предвидливост, сигурност и униформност во начинот на кој царинските органи ги применуваат правилата и прописите за да можат деловните субјекти правилно да ги планираат своите активности, своите стратегии и своите цени. Ако правилата и прописите се менуваат секој ден, луѓето се збунуваат и тоа не помага за растот и за развојот на трговијата.
Компаниите што тргуваат со Европската Унија ќе треба да разгледаат нови начини како можат да ги користат податоците за да се осигурат дека нивната компанија се придржува до новите регулативи, собирајќи информации однапред, прегледувајќи ги однапред и намалувајќи го времето што го поминуваат за царинење на стоки на границата со ЕУ.
Во минатото, царинските стапки биле генерално многу ниски, со помало значење од каде се увезуваат стоките бидејќи степенот до кој земјата на потекло на увезената стока ќе ја одреди нивната цена не бил толку голем како денес. Сè се промени откако напливот на нови царини почна да претставува екстремни разлики во царинските стапки и да влијае на изборот на набавки на увозниците во ЕУ. Поради ова, спроведувањето на трговските прописи се заострува, предизвикувајќи дополнителни нарушувања, а царинските органи на ЕУ сè повеќе користат решенија и технологија со вештачка интелигенција за да пронајдат неусогласеност при примена на правилата на ЕУ. Покрај спроведувањето на царинските прописи, компаниите треба да се прилагодат и на другите трговски прописи на ЕУ.
Зошто царинските трендови во Европската Унија се важни за глобалната трговија во 2026 година? Ќе наведам неколку.
1 Регулативата на механизмот за јаглеродно гранично прилагодување (CBAM) започна официјално да се применува во Европската Унија од 1.1.2026 година со најава за нејзино проширување и опфат на нови производи од 2028 година.
CBAM е мерка за животна средина од клучно значење за климатската цел на ЕУ за климатска неутралност до 2050 година, развиена во согласност со обврските според Парискиот договор. Додека ETС (Системот за тргување со емисии) го одредува производството на јаглерод во рамките на ЕУ, CBAM поставува цена за производителите што продаваат стоки во Европа.
Започнат во октомври 2023 година во преодна фаза, CBAM овозможи предвидлива и пропорционална транзиција за деловните субјекти од ЕУ и надвор од ЕУ. По две години преоден период, плаќањето на јаглеродната давачка започна на 1.1.2026 година. Оваа давачка ќе овозможи постепено укинување на бесплатните распределби според системот ЕТС на ЕУ, што ќе се одвива до 2034 година.
Механизмот на ЕУ за јаглеродно гранично прилагодување (CBAM), односно плаќањето на јаглеродната давачка моментално е насочен кон основни материјали како што се алуминиум, цемент, електрична енергија, водород и челик.
Многу важно да се напомене е дека Европската комисија во декември 2025 година предложи мерки за проширување на опфатот на производи што ќе бидат предмет на наплата на јаглеродната давачка со цел да се зајакне ефикасноста на Механизмот за јаглеродно гранично прилагодување (CBAM) како одговор на повратните информации добиени од индустријата. Почнувајќи од 1 јануари 2028 година, опсегот на CBAM ќе се прошири со вклучување нови специфични производи со голема содржина на челик и на алуминиум.
Од 2028 година, увозниците ќе треба да плаќаат јаглеродна давачка за над 180 производи со интензивна содржина на челик и на алуминиум како машини и апарати што се користат во индустријата, тешка машинерија и специјализирана опрема како што се држачи од обоени метали, цилиндри, индустриски радијатори или машини за леење. Исто така со предлогот треба да бидат опфатени некои производи за домаќинството.
Европската комисија, исто така, лансираше фонд за привремена поддршка на производителите на CBAM-стоки од ЕУ и ублажување на ризиците од „истекување на јаглерод“. Овој фонд треба да придонесе за ублажување на предизвиците од губењето на конкурентноста на пазарите на трети земји каде што стоките од ЕУ би можеле да бидат заменети со поевтини алтернативи со поинтензивни емисии, што потенцијално би можело да ги зголеми глобалните емисии.
Во декември 2025 година, Европската комисија објави извештај за првичната примена на CBAM-регулативата. Наодите го истакнуваат CBAM како клучен двигател во промоцијата на декарбонизацијата во земјите надвор од ЕУ, делумно поради теренската работа и техничката помош што се обезбедуваат за олеснување на имплементацијата. Извештајот, исто така, ги утврдува планот за имплементација и придружните мерки потребни за обезбедување на ефикасен и ефективен дефинитивен режим по 2026 година.
2 Дигиталниот пасош за батерии на ЕУ е нова регулатива, но ќе стапи на сила во 2027 година така што оваа претстојна година производителите и извозниците ќе треба да се подготват за тоа.
Дигиталниот пасош на производи (ДПП) е специфична дигитална алатка за која се очекува да го револуционизира начинот на кој се собираат и се споделуваат низ синџирите на снабдување податоците поврзани со производите. Предлогот на Европската комисија за нова регулатива за екодизајн за одржливи производи (EСПР) го опишува ДПП како алатка која „електронски ќе регистрира, ќе обработува и ќе споделува информации поврзани со производите меѓу деловните субјекти и властите во синџирот на снабдување“. Овие информации треба да бидат лесно достапни со скенирање на носач на податоци како што е воден печат или QR-код. Комплетните податоци поврзани со производите што треба да ги обезбеди ДПП се однесуваат на составот и на потеклото на материјалот, хемиските супстанции, јаглеродниот отпечаток, карактеристиките, како и на аспектите на поправка, на расклопување, на рециклирање и на отстранување.
Батериите се првата група производи за која употребата на ДПП ќе биде законска обврска од 2027 година преку Регулативата на ЕУ за батерии. Во текот на следните неколку години, ЕУ ќе бара употреба на ДПП за дополнителни групи производи преку новата законска рамка за екодизајн. Овие нови законски барања се први од ваков вид на глобално ниво и го разбудија интересот на европските деловни субјекти со голем број иницијативи за ДПП што се појавуваат низ цела ЕУ.
3 Системот за контрола на увоз 2 (ИЦС 2 [ICS2]) е напреден систем за информации за товарот дизајниран да ја подобри безбедноста во меѓународниот транспорт на стоки и вклучениот синџир на снабдување, што ќе се применува во 2026 година. Сите економски оператори што внесуваат стоки во ЕУ или транзитираат низ нив мора да декларираат податоци за безбедност и за сигурност до ИЦС 2 преку влезната збирна декларација (ВЗД). Врз основа на ВЗД, сите стоки се предмет на анализа на ризик за безбедност и за сигурност и на подобро насочени контроли.
ИЦС 2 треба да помогне подобро да се идентификуваат пратките со висок ризик и да се интервенира во најсоодветната точка во синџирот на снабдување, а воедно да се олесни легитимниот проток на стоки.
4 Иако беше очекувано Регулативата за производи без уништување на шумите (ЕУДР [EUDR]) на ЕУ да биде одложена за уште 12 месеци, ова ќе биде последното одложување, а компаниите ќе треба да ја искористат 2026 година за подготовка. Ова посилно ниво на спроведување имаше директно влијание врз потребата компаниите да се фокусираат повеќе на точноста на нивните податоци и на нивната усогласеност, вклучително и тарифното распоредување, вреднувањето и утврдувањето на потеклото на нивните стоки.
На 29 јуни 2023 година, стапи во сила Регулативата за производи без уништување на шумите (ЕУДР [EUDR]). Главниот двигател на уништувањето на шумите е проширувањето на земјоделското земјиште поврзано со производство на стоки како што се говеда, дрво, какао, соја, палмино масло, кафе, гума и некои од нивните производи како што се кожа, чоколадо, гуми или мебел. Како голема економија и потрошувач на овие стоки поврзани со уништувањето на шумите и со деградацијата на шумите, ЕУ е делумно одговорна за овој проблем и сака да го поведе патот за негово решавање.
Според Регулативата, секој оператор или трговец што ги пласира овие стоки на пазарот на ЕУ или извезува од него мора да биде во можност да докаже дека производите не потекнуваат од неодамна уништено земјиште или не придонеле за деградација на шумите.
Во декември 2025 година, Европската Унија одобри дополнителен период на постепено воведување од 12 месеци, со што регулативата ќе се применува на 30 декември 2026 година за големи и за средни компании и на 30 јуни 2027 година за микро и за мали претпријатија.
Како заклучок, усогласеноста ќе се смета за диференцијатор меѓу конкурентите − стратешката употреба на усогласеност со трговијата и со правилата на ЕУ навистина може да направи разлика. Успешната усогласеност со новите правила на ЕУ може да донесе силна конкурентска предност за македонските компании при извозот во Европската Унија.
„Ставовите во текстот се лични на авторот и во никој случај не ги одразуваат ставовите на институцијата - Царинска управа“