Финансии / Банкарство
ИНФЛАЦИЈАТА ПОВЕЌЕ ВЛИЈАЕ НА ДОМАЌИНСТВАТА што трошат помалку, анализа на Народна банка на Србија
08.03.2026
Инфлацијата нема исти ефекти врз сите групи од населението, а разликите во структурата на потрошувачката ги одредуваат разликите во изложеноста на ценовни шокови, покажаа резултатите од анализата што ги испитува редистрибутивните ефекти на инфлацијата врз различни групи домаќинства, објави Народната банка на Србија (НБС).
За време на најизразените инфлаторни притисоци, особено во 2022 година и првата половина од 2023 година, инфлацијата во Србија релативно повеќе ги погоди домаќинствата со помала потрошувачка и дека таа беше повисока за оваа група домаќинства отколку инфлацијата за домаќинствата што трошеа повеќе.
Константин Сорак, истражувач во Одделот за економски истражувања и статистика, објасни дека анализата користела податоци од Анкетата за потрошувачка на домаќинствата, кои биле поделени во пет еднакви групи според нивото на потрошувачка, таканаречениот квинтил.
„Првиот квинтил вклучува 20 проценти од домаќинствата со најниска потрошувачка, а петтиот квинтил вклучува 20 проценти од домаќинствата со највисоко ниво на потрошувачка“, рече тој и додаде дека анализата е направена за периодот од 2020 година до минатата година, кој се карактеризираше со зголемена глобална неизвесност и поголем број шокови што ја погодија глобалната економија и беа пренесени во Србија.
Според него, главната причина зошто инфлацијата повеќе ги погоди домаќинствата со пониска потрошувачка е структурата на расходите на оваа група домаќинства.
-Храната и комуналните услуги сочинуваат поголем дел од буџетот на домаќинствата од првиот квинтил, а токму цените во тие категории најмногу пораснаа. Ова беше последица на глобалните нарушувања на пазарите на енергија и храна, закрепнувањето на побарувачката по пандемијата и ескалацијата на геополитичките тензии, вели тој.
Додаде дека од друга страна, цените на транспортот, угостителството и рекреацијата, кои имаат поголем удел во потрошувачката на домаќинствата со поголема потрошувачка, исто така се зголемија, што дејствуваше во насока на ублажување на јазот помеѓу стапката на инфлација за оние што трошат најмалку и оние со највисока потрошувачка.
Сорак изјави дека најголемиот јаз помеѓу инфлацијата на првиот и петтиот квинтил е забележан во средината на 2023 година и изнесува околу 2,6 процентни поени, што значи дека инфлацијата била за толку поголема за категориите на населението со пониско ниво на приходи и потрошувачка.
Посебен дел од анализата се однесуваше на проценката на влијанието на инфлацијата врз реалниот раст на заработката на домаќинствата, па така беше забележано дека во 2022 година, речиси сите групи забележале реална стагнација или пад на заработката, при што падот бил најизразен кај домаќинствата со најниски приходи.
Во текот на 2023 година, оваа група забележала стагнација, додека другите оствариле умерен раст на реалните плати, додека во 2024 и 2025 година, поповолна динамика е забележана за домаќинствата со пониски приходи, за што придонесе забавувањето на инфлацијата и зголемувањето на минималната плата.
-Дополнителен увид дава индикаторот за покриеност на минималната потрошувачка кошничка со минималната плата. По малиот пад во 2022 година и стагнацијата во 2023 година, има подобрување во 2024 година и во текот на осумте месеци од 2025 година, при што покриеноста достигнува приближно 95 проценти, рече Сорак, пишува Евроњуз Србија.
Фото Економија и бизнис