Договорот доаѓа по месеци закани од американскиот претседател Доналд Трамп дека ќе го „преземе“ Гренланд поради загриженост за националната безбедност, наведувајќи ја неговата стратешка одбранбена локација и минерално богатство.
Соединетите Американски Држави и Данска соопштија дека постигнале договор за безбедност за Гренланд, решавајќи го дипломатскиот спор предизвикан од заканите на претседателот Доналд Трамп дека ќе ја преземе територијата со сила.
Белата куќа соопшти дека договорот ќе им даде на САД „трајна контрола врз безбедноста и сите други потреби“.
Данскиот премиер рече дека договорот „ја зајакнува безбедноста во Арктикот и Северноатлантскиот регион“, но не ги образложи конкретните детали од договорот што Трамп ги наведе во објава на социјалните медиуми.
Трамп во објава на социјалните мрежи напиша дека договорот „нема да ги чини САД ништо“ и ќе му овозможи на Вашингтон да „направи што е потребно“ за да „обезбеди и одбрани безбедноста на Гренланд“.
Според него, договорот предвидува дека ниту еден противник на Соединетите Американски Држави нема да може да воспостави база, воено присуство или да прави чувствителни инвестиции во Гренланд во иднина без изречно писмено одобрение од Вашингтон.
Американскиот претседател изјави дека САД веднаш ќе го започнат процесот на развивање на значајно воено присуство на соодветни локации во Гренланд и дека ќе соработуваат со жителите на арктичкиот регион во овој процес.
„Многу сме почестени и горди на она што штотуку се случи, и сè што е договорено денес ќе биде од големо значење за американскиот народ. Веднаш ќе го започнеме процесот на воспоставување значајно воено присуство во соодветниот дел од Гренланд, а има многу такви делови. Ќе работиме со народот на Гренланд на овој развој и изградба. Ова решение е одлично за Соединетите Американски Држави, Данска, Гренланд и сите наши сојузници“, рече Трамп.
Тој ја нагласи стратешката важност на Гренланд и рече дека американските претседатели се свесни за неговата важност повеќе од еден век, но дека, како што тврди, никој пред него не успеал трајно да го реши ова прашање.
„Ова е сон што се оствари за Соединетите Американски Држави – сон што е многу важен, историски и посебен… Со нетрпение очекуваме да соработуваме со прекрасните луѓе на Данска и Гренланд за да изградиме прекрасна иднина за оваа голема и стратешки исклучително важна територија“, заклучи американскиот претседател.
Договорот ќе биде потпишан следната недела на Генералното собрание на ОН
Данската премиерка Мете Фредериксен потврди дека договорот ќе биде потпишан следната недела на Генералното собрание на Обединетите нации.
Таа рече дека договорот „ја зајакнува нашата заедничка безбедност во Арктикот и Северноатлантскиот регион“, додека „го признава суверенитетот и територијалниот интегритет на Кралството и правото на народот на Гренланд на самоопределување“.
Неименуван функционер на американскиот Стејт департмент ги наведе главните одредби од договорот, без да даде конкретни детали.
Меѓу договорените одредби е и една што нема да престане да важи дури и ако Гренланд стане независна држава во иднина.
Функционерот додаде дека, според договорот, САД имаат еднострано право да градат дополнителни воени објекти, без потреба од одобрение од Гренланд или Данска. Договорот вклучува „права на постојан пристап, базирања и прелети“, рече функционерот.
Исто така, им забранува на земјите кои не се членки на НАТО да градат бази во Гренланд и „им забранува на противниците да инвестираат во Гренланд на начин што би можел да ги загрози Соединетите Американски Држави“.
Според сегашниот статус кво, противниците можеле да инвестираат во „чувствителни сектори“ на Гренланд без контрола на инвестициите.
Тој конкретно ги спомена Русија и Кина, велејќи дека договорот ги спречува да распоредуваат војници или да инвестираат во „чувствителни сектори“.
Бидејќи официјалниот текст не е објавен, не е јасно како точно овој договор се разликува од договорот од 1951 година со Данска, според кој САД можат да испратат колку што сакаат војници во Гренланд.
САД веќе имаат повеќе од 100 воени лица трајно стационирани во базата Питуфик во северозападниот дел од територијата. Трамп тврдеше дека Гренланд е клучен за неговиот план за изградба на одбранбен систем „Златна купола“, кој има за цел да ги заштити САД од ракетни напади од Русија и Кина, и дека европските сојузници би можеле да соработуваат во напорите. Островот има огромни и во голема мера неискористени резерви на минерали од ретки земји, од кои многу се клучни за технологии како што се мобилните телефони и електричните возила, пренесува РТС.
Фото Економија и бизнис
