Србија го стимулираше економскиот раст преку доаѓање на странски инвеститори, државни субвенции и производство кое се потпираше на релативно ниски трошоци за работна сила. Променетите пазарни околности, зголемените оперативни трошоци и конкуренцијата од други пазари го поставија прашањето за одржливоста на таков модел. Дали можеше да се спречи заминувањето на поединечни компании и како можат да се создадат услови за нови инвестиции?
Колку се промени инвестицискиот пејзаж во Србија покажуваат податоците од Народната банка на Србија дека приливот на странски инвестиции се намалил за една третина за само една година.
Еден од клучните предизвици во наредниот период ќе биде Србија да не биде само дестинација за капитал кој бара поевтино производство, туку пазар кој може да понуди стабилни услови за бизнис, продуктивност и долгорочна конкурентност.
„Минатата година, пет до шест илјади работници ги загубија своите работни места, а годината пред тоа, речиси десет илјади. Значи, се знаеше дека и оваа година ќе има отпуштања. Проблемот е што нови инвестиции не дојдоа во Србија во последните три години“, вели Зоран Михајловиќ, претседател на Конфедерацијата на независни синдикати на Србија.
Според него, претставниците на поранешната влада треба да се прашаат зошто ова се случи во последните три години и зошто инвестициите што ги најавија не се случуваат.
Повеќето компании го најавија своето заминување кон средината на минатата година, кога почнаа да се соочуваат со сè поголеми проблеми во своето работење. Меѓу главните причини беа растечките трошоци за работна сила, недостатокот на нови нарачки и проекти.
Кога платите се зголемија, државните субвенции истекоа, а другите земји станаа поповолни за производство, стана јасно колку е неодржлив таков модел на привлекување инвестиции.
Почесниот претседател на Српскиот синдикат на работодавачи, Небојша Атанацковиќ, истакнува дека договорите што овие компании ги имале со српската влада се непознати.
„Ова се претежно тајни договори. Не се знаеше точно, детално, што опфаќаат, колку ние како земја домаќин им дававме на овие инвеститори и какви бенефиции им обезбедувавме. Честопати градевме објекти во кои тие едноставно се вселуваа“, вели Атанацковиќ.
Странските инвестиции сами по себе не се проблем. Клучното прашање е нивниот квалитет и структура, односно дали тие придонесуваат за моделот на развој што Србија сака да го изгради, според Фискалниот совет.
„Вкупните инвестиции во Србија сочинуваат околу 23 проценти од БДП, додека остатокот од инвестициите доаѓа од државата и домаќинствата. Ова укажува на недоволни инвестиции, што е поврзано и со општата економска средина, квалитетот на институциите и владеењето на правото. Токму ова се областите во кои очекуваме промени“, вели Слободан Миниќ од Фискалниот совет на Србија.
Анкета на „Демостат“ покажува дека меѓу 200 компании со странски и мешан капитал, десет проценти планираат да ги намалат инвестициите во следните три години, додека половина не очекуваат тие да се зголемат, туку да останат на сегашното ниво, објави РТС.
Фото Економија и бизнис
