Економија

Глигор Бишев: Економијата во 2021 година

Авторот е Претседател на УO и генерален извршен директор на Шпаркасе Банка Македонија АД Скопје

Светот ќе ја запамети 2020 година по глобалната пандемија што предизвика најдлабока рецесија во високоразвиените земји по Втората светска војна, ултраакомодативните фискални и монетарни политики кои, во комбинација со падот на економската активност, произведоа највисока задолженост на компаниите и на државите по Втората светска војна.

Во Република Северна Македонија, тоа беше втората најдлабока рецесија по транзициската рецесија 1991 − 1993 година.
Финансиските пазари преку растот на цените на акциите и на обврзниците веќе ги најавија економската обнова и растот во 2021 година. Сепак, економската обнова ќе зависи од три фактори: справување со пандемијата, справување со билансите на компаниите и капацитетот на монетарната и фискалната политика за реализација на акомодативните политики на подолг рок.

Здравствениот ризик од пандемијата по се изгледа ќе се стави под контрола во првиот квартал од 2021 година со масовна вакцинација и промовирање на новите лекови за ковид-19.
Билансите на компаниите ќе бидат слаби со високо ниво на задолженост. Тоа ќе ги доведе во прашање одржливоста на компаниите и начинот на финансирање на нивното реструктурирање и раст. Ќе биде потребен дополнителен капитал било во форма на нова емисија било во форма на debt to equity swap. Германија веќе формираше Фонд за финансиска поддршка на компаниите. Исто така одржувањето на ултра ниски каматни стапки ќе овозможи и при висока задолженост трошоците за камати да останат подносливи.

Капацитетот за продолжена акомодативна монетарна и фискална политика на подолг рок ќе зависи од два фактора: обновата на инфлаторните притисоци и значителниот раст на задолженоста на јавниот сектор.
Иако доаѓа до забрзување на инфлацијата, проекциите на ФЕД и на ЕЦБ до 2023 година се во границите под 2 проценти, што е во рамките на објавените ценовни таргети. Согласно со тоа, на краток рок се очекува обновата на економскиот раст да остане во фокусот на централните банки. ЕЦБ објави продолжување и зголемување на акомодативната монетарна политика до средината на 2022 година.

Високата задолженост на државите го стеснува маневарскиот простор за фискалната политика, дури и на краток рок. На крајот на 2020 година, нивото на задолженост на земјите од еврозоната надмина 100 проценти од БДП, а Италија надмина 160 проценти. Блиску до италијанското ниво на задолженост се и Шпанија, Португалија, Грција... Ваквото ниво на задолженост е прифатено од финансиските пазари поради тоа што ЕЦБ директно ги откупува обврзниците на земјите од еврозоната. Затоа, до 2022 година, се смета дека фискалниот интервенционизам ќе продолжи. Но, на среден рок ќе мора да дојде до фискална консолидација. Да се потсетиме како изгледаше тоа во Грција во периодот 2012 − 2014 година, под претпоставка дека ЕЦБ нема да прифати инфлаторно намалување на задолженоста. Да се надеваме дека на среден рок намалувањето на задолженоста на земјите од ЕУ нема да се реализира по моделот 2012 − 2014 година во Грција.

Со оглед на трудоинтензивниот карактер и структурата на македонската економија, рецесијата беше послаба од онаа што се очекуваше. Падот на БДП во 2020 година се очекува да изнесува околу 4,5 проценти со две дна: во вториот и четвртиот квартал. Најпогодени индустрии се: угостителството, туризмот, транспортот, градежништвото и индустриите за производство на делови за автомобили. Дознаките од странство се намалија за 40 проценти, а значителен пад остварија и странските директни инвестиции.

Во услови кога девизниот курс на денарот во однос на еврото претставува основно номинално сидро на монетарната и фискалната политика во Република Северна Македонија, одржувањето на акомодативна монетарна и фискална политика, пред сè, зависи од приливот на девизни средства од странство. Во 2020 година, акомодацијата на макроекономските политики беше овозможена со значително позајмување од странство, 1,2 милијарди евра или 9 проценти од БДП. Натамошната акомодација на монетарната и фискалната политика директно ќе зависи од можноста за натамошно позајмување од странство, имајќи предвид дека и за во 2021 година се планира дознаките да не го достигнат нивото од пред кризата. Тоа ќе го претставува клучниот предизвик за носителите на економските политики.

Голема поволност ќе бидат акомодативните политики на ФЕД и на ЕЦБ и високата ликвидност на меѓународните финансиски пазари, што ќе треба обилно да се искористат за одржување на акомодативните макроекономски политики во Македонија. Исто така предност е умерената задолженост на државава во однос на БДП од околу 61,0 проценти.

Согласно усвоениот Буџет на ЕУ, се очекува постпандемиската обнова на Западен Балкан во периодот 2021 − 2027 година да ја движат средствата за финансирање на економскиот раст и инфраструктурата кои се предвидени на ниво од 9 милијарди евра од кои барем 40 проценти треба да бидат во форма на грантови. Исто така, преку гарантната шема на ЕУ од меѓународните приватни финансиски институции, дополнително треба да се обезбедат 20 милијарди евра. На земјите од регионот и Македонија им останува мудро да ги искористат овие средства, да ги реализираат структурните реформи и да ги зајакнат институциите и владеењето на правото.
Редистрибутивните функции што ги презеде фискалната политика во услови на пандемија доведоа до значително зголемување на учеството на буџетските расходи во БДП, достигнувајќи 38 проценти (31,5 проценти во 2019 година). Најверојатно редистрибутивните функции на државава и инвестирањето во образованието и здравството долгорочно ќе ги одржуваат буџетските расходи на ниво 35 – 40 проценти (во земјите од ЕУ овој процент изнесува 45 − 50 проценти). Тоа ќе наметне и нова стратегија и реформа на страната на јавните приходи и даноци.

(Економија и бизнис, печатено издание, декември 2020/јануари 2021)

ПРЕПОРАЧАНО