Задолженоста на домаќинствата во Европа открива изненадувачка поделба помеѓу север и југ. Стереотипот вели дека јужните Европејци живеат над своите можности, додека северните Европејци штедат повеќе.
Но, најзадолжените домаќинства во Европската Унија се наоѓаат на богатиот север, а не во јужните економии кои обично се сметаат за кревки на континентот.
Според податоците на Евростат објавени овој месец, долгот на домаќинствата во ЕУ изнесувал 49,4% од БДП во 2025 година и 50,7% во Еврозоната. И двата индикатори се намалуваат секоја година од 2020 година, кога биле над 60%.
Долгот на домаќинствата вклучува обврски како што се хипотеки, потрошувачки кредити и други задолжувања на домаќинствата.
Изразувањето на тој долг како процент од бруто домашниот производ (БДП) им овозможува на економистите да ги споредуваат земјите со различни големини со поврзување на приватното задолжување со вкупното економско производство.
Високиот долг на домаќинствата не е нужно проблем сам по себе.
Земјите со развиени хипотекарни пазари, високо ниво на сопственост на дом финансиран со долг или софистицирани финансиски системи честопати покажуваат зголемени коефициенти на задолженост.
Сепак, прекумерната задолженост на домаќинствата може да ги влоши економските падови.
Европската комисија го означува 55% од БДП како ниво над кое задолжувањето на домаќинствата почнува да изгледа како макроекономски ризик, бидејќи приватниот долг, а не јавниот долг, историски ги водеше економиите во кредитни кризи.
Големата финансиска криза од 2008 година започна во билансите на состојба на домаќинствата, а не во билансите на состојба на владата.
Можеби најизненадувачкото откритие е поделбата помеѓу северот и југот на Европа.
Седум земји од ЕУ имаат долг на домаќинствата што надминува 55% од БДП, а сите се наоѓаат во северна или западна Европа.
Спротивно на тоа, јужна Европа, која во минатото беше поврзана со кризи на суверен долг, има релативно скромно задолжување на домаќинствата.
Италијанските домаќинства должат еквивалент на само 35,9% од БДП, во споредба со 38,0% во Грција и 42,9% во Шпанија, што ги става сите три далеку под просекот на ЕУ.
Листа на 10 земји со најголем товар на долг на домаќинствата
10. Германија: 49,0%. Најголемата економија во Европа е блиску до просекот на ЕУ и покрај своето богатство. Една од причините е невообичаено ниската стапка на сопственост на дом во Германија – само 46,7% во 2022 година, меѓу најниските во Европа. Големиот пазар за изнајмување, релативно прифатливите кирии и отсуството на даночни олеснувања на каматата за хипотеки историски ја намалуваат потребата домаќинствата да земаат големи хипотеки.
9. Португалија: 53,9%. Долгот на домаќинствата ќе достигне околу 171 милијарда евра до крајот на 2025 година, што е зголемување од 8,6% во споредба со претходната година, главно благодарение на хипотекарното кредитирање во услови на едни од најбрзо растечките цени на куќите во ЕУ. Изложеноста е важна бидејќи повеќе од 90% од португалските хипотеки имаат променливи или мешани каматни стапки поврзани со Еурибор, што ги прави домаќинствата особено чувствителни на промените во каматните стапки на ЕЦБ.
8. Кипар: 54,2%. Централната банка на Кипар вели дека коефициентот на долг на домаќинствата се намалил за околу 62% од декември 2016 година. Околу 34% од долгот на домаќинствата сè уште се состои од наследени нефункционални кредити што ги чуваат кредитори кои постепено се решаваат.
7. Белгија: 56,4%. Околу 43,1% од белгиските домаќинства поседуваат дом со хипотека, што е далеку над просекот на ЕУ од 24,3%, повеќето со фиксна каматна стапка. Националната банка на Белгија забележа раст на хипотекарните кредити во 2025 година, при што новите кредити се зголемија на 40,7 милијарди евра од 31,7 милијарди евра претходната година.
6. Франција: 59,5%. Француските хипотеки се претежно со фиксна каматна стапка – за разлика од Португалија или Шпанија, задолжувањето со флуктуирачка каматна стапка е невообичаено, а кредитирањето е строго ограничено: заемопримачите генерално не можат да издвојат повеќе од околу една третина од нивниот нето приход за сервисирање на долгот, под плафонот што Банката на Франција го ресетира месечно.
5. Луксембург: 60,5%. Товарот е концентриран. Хипотеките сочинуваат 90% од долгот на домаќинствата, но речиси половина од домаќинствата во Луксембург немаат долг, а средната нето вредност во 2023 година изнесуваше 676.000 евра.
4. Финска: 62,9%. Речиси целосно водени од домување, со фински пресврт. Станбените кредити сочинуваат околу 63% од долгот на домаќинствата, а со кредитите на станбените компании – долг преземен од зградата што купувачите ја наследуваат – комбинираниот удел е околу 75%. Банката на Финска постојано предупредува против зголемената употреба на овие кредити од страна на станбените компании и ги подложува на построга регулатива со цел да ја држи задолженоста на домаќинствата под контрола.
3. Шведска: 82,3%. Шведска останува една од економиите во Европа кои најмногу зависат од хипотеки. Хипотеките со променлива каматна стапка доминираат на пазарот, оставајќи ги домаќинствата високо изложени на промени на каматните стапки – ранливост истакната за време на циклусот на затегнување на ЕЦБ.
2. Данска: 84,1%. Националната банка на Данска и Европската комисија долго време укажуваат на високиот бруто долг како сигнал за опасност, забележувајќи дека тој во голема мера е компензиран од многу значителни пензиски заштеди и недвижности. Долгот на домаќинствата како дел од расположливиот доход, околу 177% во 2024 година, останува меѓу највисоките во ЕУ.
1. Холандија: 93,5%. Најзадолжените домаќинства во Европа, намерно. Холандската банка вели дека холандскиот хипотекарен долг е толку висок „затоа што владата го прави позајмувањето пари за куќа привлечно“ – олеснување на каматата за хипотека плус стандарди за позајмување што им овозможуваат на купувачите да земат заем еднаков на целосната вредност на домот, додека во други земји ограничувањето е 90% или помалку. Ова е компензирано со многу големи пензиски средства и високо ниво на финансиско богатство на домаќинствата, објави Еуроњуз Србија.
Фото Економија и бизнис
