Растечките цени на недвижностите, поскапото финансирање за купувања и недоволното снабдување со прифатливи станови го менуваат начинот на кој младите луѓе во Европа започнуваат самостоен живот. Додека некои остануваат со своите родители сè подолго, други трошат голем дел од своите приходи за кирија.
Високите кирии, цените на недвижностите што растат побрзо од приходите и потребата да се штеди со години за да се плати станбен кредит честопати стојат помеѓу првата плата и сопствениот стан. За оние без семејна финансиска поддршка, патот до независно домување може да биде особено тежок.
Проблемот не е само што купувањето стан стана недостижно за некои млади луѓе. Во многу градови е тешко да се најде прифатлив стан за изнајмување, особено во близина на универзитети, деловни центри и сообраќајни центри.
Затоа младите луѓе се соочуваат со избор помеѓу живеење со своите родители, споделување стан со цимери, преселба во предградијата или издвојување на голем дел од нивната заработка за домување.
Една од клучните причини зошто купувањето недвижности стана потешко е долгорочниот јаз помеѓу растот на цените на становите и растот на приходите на домаќинствата.
Според податоците на Евростат, цените на станбените недвижности во Европската Унија се зголемиле за 60,5 проценти помеѓу 2010 и вториот квартал од 2025 година. Во истиот период, кириите се зголемиле за 28,8 проценти. Зборуваме за номинален раст, односно промената на цените без прилагодување на инфлацијата.
Во Унгарија, цените на станбените недвижности се зголемија за 277 проценти во набљудуваниот период, а во Естонија за 250 проценти. Повеќе од двојно зголемени цени се забележани и во Литванија, Латвија, Чешка, Португалија, Бугарија, Австрија, Луксембург, Словачка, Полска и Хрватска.
Италија беше единствената земја од ЕУ каде што цените во вториот квартал од 2025 година беа малку пониски отколку во 2010 година.
Еуростат понатаму наведува дека кириите исто така пораснаа, но со различно темпо. Најголемо зголемување во набљудуваниот период е забележано во Естонија, Литванија, Унгарија и Ирска.
За младите луѓе кои штотуку влегуваат на пазарот на трудот, ова има посебна тежина. Лице без заштеди, наследен недвижен имот или родителска помош мора истовремено да ги плаќа тековните трошоци за живот и да се обиде да собере пари за аконтација на кредит.
Вработеноста е важен предуслов за самостоен живот, но не гарантира дека младото лице ќе може да купи или изнајми стан. Нивото и стабилноста на приходите, цената на недвижностите, трошоците за живот и условите под кои банките одобруваат кредити се важни.
Во анализата „Домување во Европската Унија: Развој на пазарот, основни двигатели и политики“, објавена во октомври 2025 година, експертите од Генералниот директорат за економски и финансиски прашања на Европската комисија посочуваат дека цените на становите пораснале побрзо од приходите во текот на претходната деценија, што ја намалило можноста за купување. Зголемувањето на каматните стапки дополнително ги зголемило трошоците за финансирање на недвижности.
Во истиот извештај, Европската комисија наведува дека кириите за постојните договори пораснале побавно од цените на недвижностите, додека цените за нови договори за закуп значително се зголемиле.
Анализата, исто така, покажува дека порастот на цените не може да се објасни само со поголема побарувачка или поскапи кредити. Важен дел од проблемот е понудата на станови, особено во областите каде што се концентрирани работни места, образовни институции и други можности за младите луѓе.
Во градовите каде што голем број луѓе сакаат да живеат, работат или студираат, побарувачката може да расте побрзо од понудата на соодветно домување. Доколку градежништвото не се прилагоди доволно брзо, притисокот врз цените и кириите станува поголем. Таквиот однос особено влијае на луѓето кои бараат стан за прв пат и немаат можност да го задржат постојниот, поповолен закуп.
Европската комисија ги наведува зголемените трошоци за градежни материјали и земјиште, недостатокот на квалификувани работници, административните пречки и неефикасноста во градежниот сектор како фактори што ја ограничуваат понудата. Од страната на побарувачката, покрај приходите и условите за кредитирање, влијание имаат урбанизацијата, демографските промени, промените во структурата на домаќинствата, интересот на институционалните инвеститори и проширувањето на краткорочните туристички закупи.
Исто така, според анализата, краткорочното изнајмување станови на туристи може да биде еден од дополнителните притисоци во одредени градови и населби, особено таму каде што е развиен туризмот.
Тешкотиите во наоѓањето прифатлив стан може да се видат и во податоците за тоа кога младите луѓе го напуштаат домот на своите родители. Сепак, овој индикатор не треба да се гледа како директна мерка за кризата со домувањето, бидејќи врз него влијаат и семејните навики, образованието, вработувањето и социјалните норми.
Според податоците на Евростат објавени во септември 2025 година, младите луѓе во Европската Унија го напуштиле домот на своите родители во 2024 година на просечна возраст од 26,2 години. Тој просек е малку променет од 2023 година, кога изнесувал 26,3 години.
Разликите меѓу земјите се големи. Во Хрватска, просечната возраст на напуштање на родителскиот дом била 31,3 години, во Словачка 30,9, во Грција 30,7, во Италија 30,1 и во Шпанија 30 години. Спротивно на тоа, младите луѓе најрано станале независни во Финска, со просек од 21,4 години, Данска, со 21,7 и Шведска, со 21,9 години, објави Еуроњуз.рс.
Фото Економија и бизнис
