Пишува: Влатко Сулев, претседател на Националната асоцијација за дојдовен туризам (НАИТМ)

Ако сакаме искрено да зборуваме за македонскиот туризам, важно е да ја отвориме темата малку подлабоко. Дека е нашата земја убава, дека имаме автентична природа, култура, храна и гостопримство тоа сите го знаеме, но тоа не е доволно за успех. Вистинското прашање е: колку ние како туристички сектор сме организирани во споредба со оние што ни се конкуренти?

Словенија и Хрватска не почнаа вчера. Тие се најголемите наследници на еден сериозен туристички систем од поранешна Југославија, систем со структура, знаење, култура на работа, релации низ целиот свет и традиција подолга од осум децении.

Но, тие не останаа само на наследството! Го надградија, го организираа и го претворија во современ, професионален и добро промовиран туристички производ. Нивните национални туристички организации работат системски, континуирано и со јасна стратегија. Само Словенечкиот incoming workshop секоја година собира околу 300 туристички компании и организира илјадници директни деловни средби. Ништо не оставаат на случајности.

Во пракса, кој прв ќе го добие странскиот партнерот, многу често го има за организирање тури низ целиот Балкан.

Ако еден голем туроператор од далечен пазар воспостави релација со партнер од Словенија или Хрватска, тогаш во овие земји се креира целата балканска програма. Тие го одржуваат односот, ја водат комуникацијата, ги избираат рутите, а останатите земји неретко стануваат само дел од маршутата, а неретко и ги нема во планот. Македонија во ваков случај е само една “точка” во програмата, а не центарот од каде се носат одлуките.

Хрватска е вистински пример за тоа што значи имплементирање долгорочна туристичка политика. Таа не е само убава дестинација, туку сериозна туристичка економија. Нејзините институции континуирано работат на развојот на туризмот и надвор од главната сезона, со јасен фокус на претсезоната и постсезоната.

Албанија, пак, е друга приказна. Таму не гледаме наследен систем, туку вистинска “експлозија”! Експлозија на активности, на инвестиции во туристичка инфрастуктура, изградба на нови хотели, нови авионски релации, влез на голем приватниот капитал и огромен интересот од меѓународните пазари. Албанскиот туристички сектор буквално експлодираше, а таа експанзија создаде нова енергија, нови играчи, силни компании и поголема самодоверба.

И сега доаѓаме до нас.

Македонија има сè што треба да има една силна туристичка дестинација: автентичност, култура, историја, духовност, природа, гастрономија, вино, планини, езера, луѓе и приказни.

Но, тоа не е доволно.

Во денешниот туризам не победува оној што има најголем потенцијал, туку оној што најдобро го организира, промовира и продава својот потенцијал.

Нашите туроператори мора да станат носители на туристичкиот проток, а не само изведувачи на услуги во програми креирани од други. Не смееме да дозволиме Македонија да биде само додаток во туѓи балкански програми.

Мора да креираме програми од Македонија, да водиме регионални рути од Македонија, да го имаме првиот контакт со партнерите и да градиме директни и долгорочни односи со странските пазари.

За тоа е потребна сериозна поддршка. Не декларативна, не кампањска и не поддршка што се сведува на еден настап на саем, туку системска поддршка за incoming туроператорите.

Првите чекори во подготовката на новата стратегија за туризмот испраќаат добри и охрабрувачки сигнали. Професорите што се вклучени во процесот, за почеток, завршија одлична работа. Особено е значајно што институциите се активно вклучени и му даваат поддршка на целиот процес.

Дополнителна доверба влева вклученоста на Швајцарската амбасада, како и на проектите IME и SIPPO. Нивното учество ми дава уверување дека процесот ќе биде инклузивен, професионален и отворен за реалните потреби на туристичкиот сектор.

Најважно е секторот да не остане само формално консултиран, туку да има директно и суштинско влијание врз конечната стратегија. Само така стратегијата ќе може да ги одрази реалните предизвици на теренот и да се преточи во конкретни акциски планови, со јасни приоритети, рокови, буџети, одговорни институции и мерливи резултати.

Поддршката за incoming туризмот треба да значи B2B-настани со вистински купувачи, студиски патувања со внимателно избрани партнери, заедничка промоција, дигитална поддршка, организиран настап на странските пазари, квалитетно собирање податоци и јасен одговор на прашањата: кој пазар го таргетираме, кога, зошто и со кој производ?

Првата насока мора да биде претсезоната и постсезоната: април, мај, јуни, септември и октомври. Во овие месеци треба да таргетираме гости со повисока куповна моќ, подолг престој и поголем економски ефект за целото општество.

Не е исто дали гостин ќе дојде за два дена и ќе потроши минимално или ќе остане седум, осум или десет дена и ќе користи хотели, ресторани, локални водичи, транспорт, винарии, музеи, занаетчии и локални производители.

Тука Македонија има огромна шанса.

Културниот туризам, винскиот туризам, гастрономијата, манастирските тури, активниот туризам, велосипедизмот, планинарењето, селскиот туризам и малите автентични искуства не зависат од јули и август. Тоа се производи што можат да создаваат вредност токму тогаш кога најмногу ни е потребна, надвор од главната сезона. Ако сакаме туризам во ноември, декември, јануари, февруари и март, мора да размислуваме поинаку. Тука не можеме да се потпреме само на европските пазари. Треба многу посериозно да се фокусираме на Азија и на другите далечни пазари, особено на оние за кои културата, историјата, духовноста и комбинацијата од повеќе балкански земји се силен мотив за патување. Овие пазари можат да ни ја продолжат сезоната, но само ако работиме долгорочно, професионално и директно со вистинските партнери.

Што во зима!.

Додека ги средуваме ски-центрите како класичен масовен зимски производ, не треба да чекаме со скрстени раце. Македонија може да се позиционира како рај за freeride skiing, планински авантури, snowshoeing, зимски гастрономски викенди и автентични планински искуства. Но, тоа не се постигнува со една убава фотографија од снег. Потребни се безбедносни стандарди, обучени водичи, функционален спасувачки систем, соодветно осигурување, квалитетна инфраструктура и јасно таргетирање на вистинската публика.

Јули и август?

Тука треба да бидеме реални. Најголемиот дел од домашните туристички ноќевања се реализираат токму во овој период. Имаме силна домашна побарувачка, голема дијаспора и гости од регионот. Затоа, фокусот во јули и август не треба да биде само на тоа да донесеме уште повеќе луѓе, туку да создадеме поголема вредност: подобра услуга, поквалитетни настани, повеќе локални производи, подобро управување со дестинациите и поголема потрошувачка по гостин.

Суштината е едноставна: Македонија не смее да се натпреварува само со цена. Ако се натпреваруваме исклучиво со цена, секогаш ќе се појави некој што е поевтин. Ние треба да се натпреваруваме со вредност, со приказна, автентичност, со нашите луѓе, и притоа да имаме квалитетна организација.

Incoming  туроператорите мора да бидат препознаени како дел од извозната индустрија, а не само како посредници. Тие носат девизи, инвестираат во релации со странски тур оператори, превземаат ризик, ја продаваат приказната за Македонија пред светот. И ако сакаме повеќе гости со повисока вредност, мора да ги поддржиме токму оние што можат да ги донесат тие гости, а тоа се Incoming  туроператорите.

Словенија и Хрватска имаат систем. Албанија има експлозија. Македонија има потенцијал, знаење и автентичност, но мора да добие организација.

Почетокот на процесот за изработка на новата туристичка стратегија охрабрува. Сега најважно е добрите почетни сигнали да се претворат во суштински дијалог со секторот, а тој дијалог во конкретни и спроведливи акциски планови.

Не ни треба уште една празна реченица дека туризмот е наша стратешка гранка. Ни треба одлука конечно да се однесуваме како навистина да е така.

Затоа, прашањето не е дали Македонија може.

Прашањето е дали конечно ќе се организираме доволно сериозно за македонските туроператори да не бидат последната алка во балканската понуда, туку првата врата низ која странските партнери ќе влегуваат во регионот.