Грчкиот „Голи Оток“ со децении беше место на прогонство, денес е едно од најважните засолништа за медитеранските фоки и едно од најзаштитените морски подрачја во Грција.
Речиси половина век, Јарос остана недостапен за надворешниот свет. познат по своето темно минато како место на прогонство и затвор за политички затвореници, а подоцна и како стрелиште за грчката морнарица, никогаш не доживеал развој на туризмот. Сепак, долгото отсуство на луѓето создало идеални услови за опстанок на еден од најзагрозените морски цицачи во светот, медитеранската фока-каурк (Monachus monachus).
Приказната за трансформацијата на фоката почнала да се појавува во 2004 година, според Би-Би-Си, кога неочекувана фотографија го привлече вниманието на научниците. Аматерски рибар снимил мајка медитеранска фока со своето младенче како одмара на отворена плажа. Во тоа време, медитеранските фоки, кои се класифицирани како критично загрозен вид, речиси секогаш ги избегнувале отворените брегови и ги раѓале своите младенчиња во изолирани морски пештери, далеку од луѓето.
Ова откритие довело до првите научни експедиции во Јарос, кои откриле колонија од околу 70 возрасни фоки, веројатно најголемата што постоела во Медитеранот во тоа време.
Она што најмногу ги импресионирало експертите не бил само бројот на животни, туку и нивното однесување. Фоките се одмарале и се грижеле за своите млади на отворените плажи, не покажувајќи никаков страв од луѓето што се гледаат во други области.
Иако илјадници затвореници поминале низ островот за време на децениското работење на затворот, човековата активност била ограничена на мал дел од крајбрежјето. Дури и кога областа се користела како стрелиште, вежбите најчесто се спроведувале во југоисточниот дел од островот, подалеку од областа каде што фоките наоѓале засолниште.
Друг фактор бил клучен – поради воената употреба на островот, риболовот бил забранет со децении, што создало особено богато морско живеалиште.
Историјата на Јарос е неразделно поврзана со тешките периоди од грчката историја.
Островот се користел како место на прогонство уште од римско време, но најтемното поглавје започнало во 1948 година, кога грчката држава го конфискувала имотот на локалните жители и го претворила Јарос во политички затвор.
За време на двата главни периоди на политички прогон, повеќе од 20.000 Грци поминале низ островот. Меѓу нив биле главно комунисти, писатели, студенти, уметници и други граѓани кои се спротивставувале на владите од тоа време.
Во раните години, веднаш по Грчката граѓанска војна, затворениците живееле во шатори, пркосејќи им на високите летни температури и студените зими, додека работеле сами на изградбата на затворот од црвени тули.
Од 1967 до 1974 година, Јарос повторно служел како место за притвор на дисиденти. Иако официјално бил претставен како поправен дом, во реалноста бил место на принудна работа и тортура.
Откривањето на голема колонија фоки доведе до нови мерки за заштита и во 2019 година областа беше прогласена за заштитено морско подрачје, прво од ваков вид во регионот, пренесува Еуроњуз Србија.
Фото Економија и бизнис
