Големите инфраструктурни и енергетски проекти што ги спроведуваат кинеските компании низ целиот Западен Балкан сè повеќе ги надминуваат првично договорените износи, а некои се зголемија за десетици, па дури и стотици милиони евра. Од Србија и Босна и Херцеговина до Црна Гора и Македонија, изградбата на патишта, хидроцентрали и други објекти е придружена со одложувања, дополнителни трошоци и нетранспарентни договори. Експертите предупредуваат дека финансискиот товар на ваквите работи честопати на крајот го носат граѓаните, пишува Радио Слободна Европа.
Еден пример е изградбата на три хидроцентрали на реката Бистрица, на истокот од Босна и Херцеговина, чија цена се зголеми од првичните 103 милиони евра на повеќе од 170 милиони евра.
Слична ситуација беше забележана и на автопатот Бањалука-Приједор, кој го гради кинеска компанија. Од 2018 година, вредноста на проектот се зголеми од 297 на 388 милиони евра, додека роковите за завршување на работите беа одложувани неколку пати.
Дамјан Ожеговиќ од организацијата „Транспаренси Интернешнл БиХ“ оценува за РСЕ/РЛ дека порастот на цените на енергијата влијаел врз зголемувањето на цената на инфраструктурните проекти, но дека значаен дел од одговорноста ја носат и локалните власти.
„Тука, сите странски инвеститори имаат привилегирана позиција дури и во споредба со домашните инвеститори. Нашите донесувачи на одлуки се прилагодуваат на нив, наместо оние што доаѓаат да се прилагодат на домашните правила“, вели Ожеговиќ.
Кинеските компании на Западен Балкан главно работат преку три модели: договори „клуч на рака“, финансирање на проекти со последователна отплата и концесии.
Заедничко им е честото ангажирање на кинески изведувачи, употребата на кинеска опрема, а често и работна сила, додека договорите и финансиските аранжмани не се целосно достапни за јавноста.
Значително зголемување на цените е забележано и во Србија, каде што кинеските компании учествуваат во реализацијата на неколку големи инфраструктурни проекти.
Еден од нив е Дунавскиот коридор, брз пат од Пожаревац до Голупец. Вредноста на работите се зголеми од првичните 337 милиони на околу 524 милиони евра, додека роковите за отворање на патот беа одложени.
Уште поголемо зголемување на проценетата вредност се однесува на автопатот Белград-Зрењанин-Нови Сад, чија изградба започна во 2023 година.
Првичната вредност на проектот беше околу 600 милиони евра, додека сега постои можност државата да позајми до 1,7 милијарди евра за неговата имплементација. Сепак, тој износ претставува горна граница на можно задолжување, а не потврдена конечна цена на работите.
Зголемување на цените е забележано и за време на изградбата на брзата железница од Нови Сад до границата со Унгарија, која ја реализираше конзорциум од две кинески компании.
Во Македонија, вредноста на автопатот Кичево-Охрид, кој го гради кинеска компанија, се зголеми од првичните 411 на приближно 600 милиони евра.
Непредвидени геолошки услови, дополнителна експропријација на земјиште, промени во проектот и изградбата на придружната инфраструктура беа наведени како причини за зголемувањето на цената.
Во Црна Гора, реконструкцијата на термоцентралата Плевља, која ја спроведува конзорциум предводен од кинеската компанија ја надмина првично договорената цена.
Еден од најпознатите примери за кинеско финансирање во регионот е делницата од автопатот Смоковац-Матешево во Црна Гора.
Договорот од 2014 година предвидуваше трошоци од 809 милиони евра, но црногорската влада подоцна мораше да преземе дополнителен долг за уште 90 милиони евра. Автопатот беше отворен осум години по потпишувањето на договорот, пренесува Нова.рс.
Фото Економија и бизнис
