Украина утре ќе ја одбележи 40-годишнината од најлошата цивилна нуклеарна катастрофа во историјата, несреќата во Чернобил, во време кога нуклеарната централа е загрозена од војната, носејќи нов ризик од радиоактивни испуштања.
На 26 април 1986 година, во 1:23 часот наутро, атомското јадро на реакторот број четири на советската нуклеарна централа Чернобил, во северна Украина, излезе од контрола за време на тест за безбедност на кој му претходеа грешки во управувањето.
Експлозијата ја разнесе зградата, а столб од радиоактивен чад се крена во воздухот. Нуклеарното гориво гореше повеќе од десет дена. Илјадници тони песок, глина и олово беа фрлени од хеликоптери за да се изгасне пожарот и да се ограничи испуштањето на високо радиоактивни супстанции.
Според Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ), главната причина за катастрофата лежеше во „сериозни недостатоци во дизајнот на реакторот и системот за исклучување“, во комбинација со „прекршувања“ на оперативните процедури.
Во деновите што следеа, радиоактивниот облак силно ги загади Украина, денешна Белорусија и Русија, а потоа ја загади и Европа. Првото јавно предупредување беше издадено дури на 28 април од Шведска, која откри зголемување на радиоактивноста на својата територија.
Меѓународната агенција за атомска енергија доби официјално известување за несреќата на 30 април, но советскиот шеф на државата Михаил Горбачов нема јавно да ја спомене до 14 мај.
За бројот на жртвите сè уште се дебатира. Во септември 2005 година, контроверзен извештај на ОН го процени бројот на потврдени или идни смртни случаи во трите најпогодени земји на 4.000, додека невладината организација Гринпис во 2006 година процени дека вкупно 100.000 луѓе загинале како резултат на оваа катастрофа.
Областа околу електраната беше евакуирана во радиус од 30 километри, станувајќи зона на исклучување со напуштени градови, полиња и шуми.
Вкупно, повеќе од 2.200 квадратни километри на север од Украина и 2.600 квадратни километри на југ од Белорусија станаа места несоодветни за човечки живот.
Според МААЕ, никој нема да може безбедно да живее таму во следните 24.000 години.
На три километри од електраната се наоѓа Припјат, каде што во 1986 година живееле 48.000 луѓе. Градот е целосно испразнет и денес изгледа како апокалиптичен град на духови: распаѓачки згради, ‘рѓосани автомобили во остатоци од забавен парк, училници полни со тетратки оставени на елементите…
Малиот град Чернобил, кој се наоѓа на петнаесет километри од електраната по која е именуван, исто така беше евакуиран, пренесува Индекс.хр.
Руските сили ја окупираа електраната на првиот ден од инвазијата на Украина во февруари 2022 година. Тие ја освоија без борба, откако испратија десетици илјади војници и стотици тенкови во Украина.
Руските војници копаа ровови и поставија кампови во области како „Црвената шума“, наречена така поради бојата што дрвјата ја добиле од зрачењето предизвикано од експлозијата.
Остатоци од оштетениот реактор се покриени со внатрешна челична и бетонска покривка, наречена „саркофаг“, која беше набрзина изградена по катастрофата во 1986 година, и модерна надворешна обвивка наречена Нов лак за безбедна изолација (НСИ).
Инсталирана во периодот 2016-2017 година, оваа метална структура, која првично беше непропустлива, беше прободена од руски дрон во февруари 2025 година.
Во извештај објавен во средината на април 2026 година, Гринпис објасни дека новата заштитна обвивка не може да биде „целосно обновена“ и покрај поправките.
Според таа невладина организација, „ова го зголемува ризикот од ослободување на радиоактивност во околината, особено во случај на уривање“ на стариот внатрешен саркофаг, пренесуваат медиумите во светот.
Фото Економија и бизнис
