Европската Унија го подготвува досега најрадикалниот пресврт во својата политика на проширување. Според нацрт-предлогот на Европската комисија, на земјите-кандидатки ќе им се понуди постепен пристап до единствениот пазар и европските фондови дури и пред официјалниот влез во блокот.
Нацрт-документот, изготвен од Александар Адам, главен советник на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, предвидува модел на „постепена интеграција“.
Како што пишува Политико, овој план би им овозможил на земјите во процесот на пристапување да тргуваат без бариери, да учествуваат во истражувачки програми и да ја продлабочат индустриската соработка во претходните фази од преговорите.
Сепак, овие економски придобивки нема да дојдат безусловно. Пристапот до најважниот економски капитал на ЕУ ќе биде директно условен од целосно усогласување со надворешната политика на Унијата, спречување на споделување на чувствителни технологии со ривалски држави како Русија и Кина, како и доследно почитување на демократските стандарди.
Според документот, Европската комисија има намера да понуди забрзани „патокази“ за Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора.
Од друга страна, за Босна и Херцеговина, Македонија, Косово, Србија и Турција се вели дека процесот на пристапување се влечел со години, што создава ризик од нивна замореност, нефункционалност и потенцијално свртување кон Москва или Пекинг.
Токму затоа новиот концепт се стреми да понуди опипливи придобивки за граѓаните и економијата на Западен Балкан уште за време на самиот процес на преговори, наместо да чека децении за полноправно членство.
Клучните области за подобра соработка вклучуваат висока технологија, полупроводници, вештачка интелигенција, квантна технологија, биотехнологија и вселенска индустрија.
Клучната иновација во предлогот е принципот на реверзибилност. Доколку земјата-кандидат заостанува во областите на владеење на правото и демократијата, не ги спроведува санкциите на ЕУ или споделува чувствителни податоци со непријателски расположени влади, понудените економски придобивки може веднаш да бидат суспендирани или целосно повлечени.
„Проценките на пристапот мора да го земат предвид стратешкото усогласување, критичните зависности и капацитетот за управување со ризиците во инфраструктурата и синџирите на снабдување. Кога овие услови не се исполнети, обемот на учество мора да се прилагоди“, се вели во предлогот.
За да се спречат внатрешни блокади по приемот на нови членки, по примерот на ситуациите во кои Унгарија го искористи правото на вето за да ги блокира санкциите против Русија и помошта за Украина, планот предвидува промени во правилата во самата ЕУ.
Брисел разгледува поширока примена на гласање со квалификувано мнозинство наместо претходното едногласно донесување одлуки во стратешките области, како што се воведувањето санкции, одговорите на кризите поврзани со човековите права и испраќањето цивилни мисии.
Официјалниот предлог на овој пакет ќе им биде презентиран на европските претставници на 6 октомври, откако Урсула фон дер Лајен ќе се врати од нејзината турнеја низ Западен Балкан.
Лидерите на земјите-членки на ЕУ ќе го разгледаат овој план на самитот во Брисел на 15 октомври, пренесува Б92.
Фото Економија и бизнис
