По шеснаесет години непрекинато владеење, Виктор Орбан ја напушта власта, а Унгарија влегува во период кој веќе се опишува како крај на политичка и економска ера. Пазарите ја дочекаа одлуката на гласачите со речиси еуфорија: форинтaта се зајакна на највисоко ниво во последните неколку години, приносите од државните обврзници паднаа, а унгарските акции бележат солидни добивки. Инвеститорите ја толкуваат оваа промена како сигнал за нормализација на односите со Брисел и почеток на постепено отклучување на дел од замрзнатите средства од европските фондови.
Сепак, зад првиот бран оптимизам лежи многу потешка макроекономска слика. Агенциите за рејтинг и некои европски дипломати нè потсетуваат дека Унгарија влегува во ерата по Орбан со висок дефицит, растечки јавен долг и делумно блокирани средства од ЕУ. Скептицизмот особено се однесува на прашањето дали преостанатите средства од Фондот за закрепнување по пандемијата ќе бидат целосно исплатени, и покрај политичката промена во Будимпешта.
Промените во Унгарија можат да имаат позитивен ефект и врз поширокиот регион.
Доколку Будимпешта успее побрзо да ги стабилизира односите со Европската комисија и да обезбеди пристап до блокирани средства, ова би можело да ја зајакне целокупната инвестициска клима во Централна Европа, вклучително и Хрватска, преку зајакнување на регионалните вредносни синџири и инфраструктурните проекти финансирани од европските фондови.
Новиот кабинет затоа не наследува празен лист, туку еден вид фискално минско поле кое ќе го ограничи просторот за маневрирање и во економијата и во политиката.
Првиот одраз на политичката промена е видлив на девизниот пазар. Унгарската форинта вчера се искачи на највисоко ниво за четири години, за 2,1 процент на 366,85 за евро. Во годините на конфронтацијата на Орбан со Брисел, унгарската валута носеше постојана „казнена премија“: споровите околу владеењето на правото и замрзнувањето на средствата на ЕУ се претворија во послаб девизен курс и поширок распон во споредба со земјите од централната еврозона.
Аналитичарите велат дека победата на опозицијата отвора врата за помирни односи со Европската комисија (ЕК), побрз договор за реформите и реална можност Будимпешта да пристапи до дел од моментално блокираните средства во наредните години. Се проценува дека овој износ е речиси дваесет милијарди евра, што претставува значителен дел од унгарската економија.
Ослободувањето на овие средства би можело да стимулира инвестиции, да го забрза економскиот раст и да придонесе за стабилизација на јавните финансии, но само под услов новата влада да успее да го убеди Брисел во својата подготвеност за реформи, велат аналитичарите на MarketScreener. Индексот на акции BUX скокна за дури 3,3 проценти во понеделник, а банките, енергетските и комуналните компании се меѓу најголемите добитници.
Ова се сектори кои често беа цел на вонредни даноци и регулаторни интервенции во последните години. Од друга страна, паднаа акциите на компаниите поврзани со владата на Орбан.
Сличен модел е видлив и на пазарот на обврзници. Приносите на унгарските државни обврзници паѓаат, а разликата во однос на референтните германски обврзници се стеснува, што е сигнал дека инвеститорите гледаат намалување на политичкиот ризик.
Победничката партија вети дека ќе преземе чекори кон приклучување кон еврозоната, што би ги намалило трошоците за задолжување на Унгарија, кои моментално се меѓу највисоките во ЕУ. Приносот на 10-годишните државни обврзници во локална валута во просек изнесуваше околу седум проценти во текот на изминатите 12 месеци. Сепак, дури и пооптимистичките коментари нагласуваат дека ова е првенствено реакција на крајот на долгорочната неизвесност – а не гаранција за долгорочен тренд.
Брисел и агенциите за рејтинг нè потсетуваат на домашната задача што не е завршена. „Фич рејтингс“ ги намали изгледите на негативни по предизборното олабавување на буџетската дисциплина, со оценка дека растечкиот дефицит и долг ја зголемуваат ранливоста на земјата на промените во условите за финансирање.
Посебен фокус останува на средствата од фондот за постпандемиско закрепнување. Иако новите односи со Брисел се неопходен предуслов за замрзнатите пари воопшто да почнат да се ослободуваат, некои функционери остануваат скептични дека преостанатиот износ всушност ќе биде целосно исплатен, првенствено поради ограничените рокови и претходните одложувања во исполнувањето на реформските обврски.
Унгарија влегува во ерата по Орбан со еден од највисоките дефицити на општата влада во Европската Унија. Буџетскиот дефицит на Унгарија достигна речиси 40 проценти од својата годишна цел во првите два месеци од оваа година поради големите трошоци на десничарскиот премиер Виктор Орбан пред изборите. Таквиот модел ги ублажи социјалните тензии на краток рок, но на среден рок го зголеми дефицитот и го зголеми јавниот долг, а во исто време ја влоши перцепцијата за инвестициската клима.
„Очекуваме дека новата влада по изборите во 2026 година ќе мора да преземе напори за консолидација за да ја ограничи траекторијата на социјалните трошоци. Голдман Сакс ја намали својата прогноза за раст на Унгарија на 1,6 проценти од 1,9 проценти поради шокот на цените на енергијата.
На дневен ред се и проблемите со јавните набавки и намалувањето на клиентелистичките модели што ги карактеризираа некои од поголемите инвестициски проекти од последната деценија. За инвеститорите, таков пресврт би значел не само проширување на спектарот на можности, туку и потенцијално намалување на политичкиот ризик што е вграден во цената на унгарските средства со години, пишува во анализата на Пословни дневник.
Фото Економија и бизнис
