Со враќањето на актуелниот претседател на САД во Белата куќа во јануари 2025 година, глобалниот пазар на пари повторно се најде во средиштето на политичка и на економска турбуленција. Неговата политика, која се базира на протекционизам, на дерегулација и на агресивна трговска стратегија, веќе во февруари 2026 година има видливи последици врз движењето на валутите, инфлациските притисоци и реакциите на централните банки во светот. Американскиот лидер ја засили својата реторика против Кина и Европската Унија, воведувајќи нови царини кои во просек достигнуваат 40 % за кинески производи, а во одредени технолошки сегменти и над 100 %. Оваа политика ја зајакнува позицијата на американските производители, но истовремено создава глобални инфлациски притисоци и ја намалува ефикасноста на меѓународната трговија. Според анализите на финансиските институции, тарифите ја намалуваат глобалната економска активност за околу 0,2 − 0,3 % и додаваат дополнителни 0,3 % на инфлацијата во погодените земји, што е значаен удар за економиите во развој.
Американскиот долар останува силен и доминантен, но не и непобедлив. Политиката на администрацијата во Вашингтон, која ја комбинира фискалната експанзија со агресивна трговска стратегија, создава притисок врз доларот да се одржи на високо ниво. За глобалните пазари на пари ова значи зголемена побарувачка за доларот како безбедно засолниште, проблеми за земјите во развој кои се соочуваат со повисоки трошоци за задолжување и реакција на централните банки кои мора да ја балансираат сопствената монетарна политика со движењата на доларот. Сепак, треба да се направи разлика меѓу „силата“ на доларот глобално и неговиот курс во однос на конкретни валути. Глобално доларот останува доминантна резервна валута и главно средство за меѓународна трговија, што значи дека побарувачката за него е висока. Но, тоа не значи дека секогаш расте против еврото или денарот. Затоа, иако доларот може да ослабне во однос на одредени валути, тој и понатаму се смета за „силен“ глобално бидејќи останува клучна валута за трговија со енергенти, со суровини и со финансиски резерви.
Во февруари 2026 година, Федералните резерви сигнализираат дека ќе ја задржат каматната стапка на релативно високо ниво за да ја контролираат инфлацијата, додека Европската централна банка и Банката на Англија се обидуваат да ја стабилизираат сопствената монетарна политика во услови на силен долар и на нестабилни енергетски цени.
Дерегулацијата е друг столб на економската агенда на американскиот претседател. Тој ја продолжи својата политика на олеснување на регулативите, особено во енергетскиот сектор. Поддршката за извоз на природен гас и на нуклеарна енергија ја зајакнува позицијата на САД како глобален снабдувач, но истовремено создава геополитички ризици и ја усложнува транзицијата кон чиста енергија. За пазарот на пари ова значи поголема нестабилност на цените на енергентите, зголемена шпекулација на финансиските пазари поврзани со енергијата и притисок врз валутите на земјите извозници на енергенти.
Централните банки и меѓународните институции се соочуваат со нови предизвици. Монетарното преуредување предизвикува преиспитување на традиционалните модели на инфлациско насочување и независност на централните банки. ММФ и Светската банка предупредуваат дека фрагментацијата на глобалниот финансиски систем може да доведе до нови кризи, особено ако земјите почнат да создаваат регионални финансиски блокови како одговор на американскиот протекционизам. Во февруари 2026 година се забележува зголемена активност на азиските земји кои се обидуваат да ја зајакнат улогата на јуанот и да го намалат своето зависење од доларот, но засега без значајни резултати.
Инвеститорите реагираат со мешавина од оптимизам и страв. Од една страна, силната американска економија и дерегулацијата создаваат нови можности за профит, особено во енергетскиот и во индустрискиот сектор. Од друга страна, тарифите, геополитичките ризици и нестабилноста на глобалните пазари носат голема неизвесност. Многу фондови се пренасочуваат кон „безбедни засолништа“ како злато и швајцарски франк, додека криптовалутите добиваат нова улога како алтернативен инструмент за диверзификација.
Политиката на американскиот лидер не е само економска туку и геополитичка. Со зголемените тарифи кон Кина и сигналите за слабеење на НАТО, глобалните пазари на пари се соочуваат со нова ера на нестабилност. Ова создава ризик од регионални финансиски блокови и намалена координација меѓу големите економии. Европските земји се обидуваат да ја зајакнат својата финансиска автономија преку нови механизми за стабилност, но засега без значајни резултати. Во Азија, во Кина и во Индија се обидуваат да ја зголемат улогата на сопствените валути во регионалната трговија, но доларот останува доминантен.
Во февруари 2026 година, влијанието на администрацијата во Вашингтон врз глобалниот пазар на пари е повеќеслојно: силен долар, зголемена инфлација, дерегулација со енергетски импликации и геополитичка нестабилност. За инвеститорите и за политичарите, ова значи дека мора да се движат во средина каде што традиционалните правила веќе не важат. Пазарот на пари е во состојба на постојана адаптација, а иднината ќе зависи од тоа дали глобалните институции ќе успеат да создадат нови механизми за стабилност. Она што е сигурно е дека политиката на американскиот претседател ја менува динамиката на глобалната економија и го редефинира начинот на кој функционираат финансиските пазари.
Марко Ташков, aвторот е Дилер во Дирекција за Тргување Стопанска Банка АД Скопје
Економија и бизнис. 01 март 2026г
