Рано, свежо, скопско утро. Скопје се буди. Ретки пешаци се движат околу Градскиот трговски центар, брзајќи секој по своја работа. Во паркот, група од работници го уредува зеленилото. Се вадат сезонските цвеќиња и грмушки, се сечат сувите гранки што, веројатно, нема да зазеленат оваа пролет. Работниците, со рацете во земја, расчистуваат дел по дел.
Вниманието ми го привлече земјата − црна, свежа, ровка. Не глиновита и сува како во мојата населба. Погледот ми запира на еден човек кој е дел од групата, но стои понастрана, со рацете фатени одзади на половината. Веројатно е некаков надзорник. Ниту зборува ниту помага − надгледува.
Се замислив на час. Зарем не му доаѓа желба и самиот да ја допре земјата, да мине низ неа со прстите, да ѝ ја осети миризбата, да згрне куп суви лисја?, се прашувам. Да ги извалка рацете со работа која е, всушност, благородна. Оплеменување на просторот − уредување на хаосот, надворешен и внатрешен.
Природата е сама по себе убава, но дива. Кога човекот ќе ја обликува во геометриско-уметнички склад, таа станува огледало на урбаното живеење. Зарем не е точно дека секому барем еднаш му дошла желба среде градскиот хаос да легне на трева со рацете под глава и поглед кон небото? Да дише во ритам со планетата, со сите подземни енергии и со нејзиното јадро.
Се потсетив на еден мој пациент кој со години ме убедува дека воспалението на кожата на рацете му поминува само кога ќе ги стави во земја за садење цвеќиња. Ги зарива длабоко и ги држи така некое време. Симптомите секогаш му минуваат како чудо.
И мене во овој миг, еден обичен минувач, ми дојде желба да ја осетам земјата, да го забијам копачот, да извадам малку ровок тресет под сувата зимска корка и да ја пуштам меѓу прсти. Да искорнам стебленце на кое му прошол векот, да посадам нов корен, семе, да полеам вода − и да чекам животот да го направи своето.
А тој, надзорникот − ништо од тоа. Веројатно решил дека е поважно да го зачува достоинството на своето работно место. Како чесната работа некогаш да понижила некого.
Колку само греши.
Би требало да е среќен што не е затворен во бетонска коцка − канцеларија − од која зеленилото се гледа само преку прозорец, како преку екран. Тој е во парк, а сепак паркот не е во него. Способноста на градскиот човек да ја почувствува бујноста на животот речиси е исчезната.
Како полека ги одминував, се сетив на една приказна. Еден човек имал мала бавча во предградието и секогаш во неа работел бос. И на студ, и на жештина, и на дожд, и во суша. Стапалата сакал постојано да му бидат во допир со земјата, тоа му давало енергија. А и свештеникот во локалната црква велел: од прав сме настанале и во прав ќе се вратиме.
Земјата е и живот и смрт. Материја која нè создала и во која пак ќе се претвориме еден ден. Луѓето се земни суштества, но во денешницава изгубени во бетон и во асфалт. Наместо кожата, гумата на ѓонот ја допира почвата. Сводот се спушта, стапалата стануваат рамни. Рамни стапала им е и душата.
Природата се бара само во храната на пазарите каде што овошјето и зеленчукот блескаат со лажен пестициден сјај. Стомакот комуницира со природата повеќе од кожата. Или и тоа е само илузија? Во ерата на сè вештачко, и во храната царува пластиката, старо-новата кралица на појавниот свет. Човекот си направи нова земја од бетон и од цемент, свет од пластика и вештачката интелигенција да мисли наместо него. Одамна постојат и пластични цвеќиња да тагуваат наместо нас по гробиштата.
Февруарските утра во Скопје се свежи, но светли. Во нив веќе се чувствува миризбата на пролетта. Сонцето добива сила, а земјата се буди и ни ја враќа надежта. Во „Жена парк“ мал див свет се крие во преостанатите дрвја и зеленило. Ова мирно катче сè уште дава отпор како последен бастион на природата.
Како Прометеј што го држи факелот и не дозволува да ја изгубиме светлината што нè прави живи.
Сè друго е забетонирано, асфалтирано, поплочено, застаклено. Заклучено во оклоп од железна арматура.
Високи згради ни го затвораат погледот кон Вардар и Водно, во чии прегратки раснеле генерации скопјани. Од вториот кат на автобусот кој се движи по булеварот „Кочо Рацин“ се гледаат густо збиените градби што незапирливо ползат нагоре, по должина на десното „рамо“ на Водно. Потсетуваат на грди фавели.
Во моето детство, Водно беше спокојно и зелено. Го чуваше Скопје во својот скут како вечен стражар и заштитник. Од југозапад дуваше ветер кој го чистеше воздухот. Секоја населба имаше свое зеленило, а булеварите беа како сива мрежа вени низ телото на градот. Денес сивото го прегази зеленото. Колоните возила го затнаа крвотокот како холестерол кај пациент во критична фаза на циркулаторен колапс.
Не знам колку долго ќе одолее паркот како зелен дух на градот. Ќе го зачуваат ли граѓаните? Или ќе го одбранат ордите бездомни кучиња, јатата гулаби, свраки и понекоја верверичка? Ќе го спасат ли расцутените цвеќиња и разбудената свест на оние кои управуваат со него?
Или сите ќе мора да запнеме заедно, да ги извалкаме рацете со земја, за под слоевите на мртвата совест да го пронајдеме и да го оживееме заборавеното срце на Скопје − ако сè уште не е скаменето.
Економија и бизнис. 15 февруари 2026г.
