Бизнис

КАДЕ ОДАТ ЕВРОТО И ДОЛАРОТ?

Саша Грујевски

Авторот е поранешен банкар и активен учесник на финансиските пазари во светот Главен извршен директор на АЛСАР Финансиски иновации - компанија во формирање

Почеток на квантитативното релаксирање на монетарната политика на ЕЦБ


Пред точно две недели (4.9.2014 год.) Европската централна банка (ЕЦБ) соопшти дека ја намалува каматната стапка за рефинансирање на банките во системот од 0,15% на 0,05%, како и стапката за чување на депозити од -0,1% на -0,2%.
Како резултат на оваа изненадувачка најава, еврото падна дополнително на 1,29 долари откако претходно во пет последователни недели ја губеше својата вредност наспроти доларот (пад од 1,3444 до 1,3132) без ниедна неделна корекција на курсот во нагорна линија.
Остриот пад на еврото започна од почетокот на мај 2014 год. кога ЕЦБ за првпат воведе негативна каматна стапка за депозитите што банките ги чуваат кај Централната банка. Тоа практично значи дека банките што чуваат пари на крајот на денот за нивните сметки во ЕЦБ плаќаат камата на тие салда. Мерката има цел да се дестимулира чувањето на пари по сметките и нивно инвестирање, пред сѐ, во кредити на компаниите, со цел заживување на економијата и поттикнување на вработувањата. Во целиот овој период од мај до септември 2014 година еврото падна од 1,3993 на 1,29 долари за едно евро или за цели 8%.
Централните банки, од своја страна, а тука е секако и ЕЦБ, ги следат економските активности на земјите преку разни индикатори и ранопредупредувачки показатели (индустриско производство; индекси за идни нарачки и куповна моќ; инфлација; стапки на невработеност; БДП итн.) токму со цел да реагираат во монетарната политика на соодветен начин и во право време. Некои централни банки реагираат и пред да се покажат очигледните слабости во економската активност. Во овој слу­­­­чај ЕЦБ реагираше на покажаните слабости во европската економска активност, што беа забележани уште од почетокот на годината (па и претходно) и во континуитет продолжуваат до денес и поради изненадувачкото натамошно зголемување на негативната депозитна стапка дава јасно до знаење дека се детектирани такви состојби што во иднина не би можеле да се очекуваат охрабрувачки перформанси во економиите на ЕМУ.
Така, на оваа одлука претходеше регистрирање на најниската стапка на инфлација во последните пет години во еврозоната од 0,3%, многу пониска од зацртаната таргетирана годишна инфлација од 2%. Овие состојби сериозно навестуваат можност од развивање на дефлаторна спирала што може да има крајно негативен ефект врз економијата и вработувањата.
Токму поради тоа претседателот на ЕЦБ Марио Драги, наспроти негодувањата и гласот против на претседателот на германската Бундесбанка Јенс Вајдман, најави дека ЕЦБ за првпат ќе започне со откуп на хартии од вредност (ХВ) или еден вид на квантитативно релаксирање на монетарната политика како што тоа беше случај со Федералните резерви на САД. Во случајот на ЕЦБ се работи за ХВ што имаат за колатерал одреден реален имот (Asset - Backed Securities-ABS) или се работи за обврзници со покритие, но не и откуп на државни обврзници на поединечните земји-членки. Вкупниот обем на овие операции се планира да изнесува 1000 милијарди евра (1 трилион евра) или, со други зборови, ЕЦБ преку најавениот откуп на ХВ ќе вбризга дополнителна ликвидност во системот на ЕМУ од 1 трилион евра.
Што се однесува до пазарот на работна сила во Европа, стапката на невработеност во јули 2014 година, освен во Германија (5,1%), останува двоцифрена: 27,2% во Грција, Шпанија 24,5%, Италија 12,6%, Франција 10,3%. Во времето на Големата рецесија од 2008 година, ваков пораст на невработеноста беше забележан и во САД. Но, овој втор бран на зголемување на невработеноста во Европа не ги зафати и САД. Тука стапката на невработеност изнесува 6,1%.
САД на 17.9.2014 година најавија дека ефективно го преполовуваат месечниот откуп на ХВ таргетиран според програмите на QE (Quantitative Easing) на ФЕД, со назнака дека наредниот месец целосно ќе престанат да откупуваат обврзници. Со тоа завршува квантитативното релаксирање на монетарната политика од другата страна на Атлантикот и повторно воведување на акомодативниот пристап или, со други зборови, во зависност од економските перформанси каматните стапки можат да почнат да растат.
Токму во овие пројавени дивергентни состојби со невработеноста и монетарните политики на САД и ЕМУ лежи основната причина за падот на еврото, односно растот на доларот. На финансиските пазари во светот, покрај главните макроекономски индикатори како БДП и стапката на невработеност, основно мерило за утврдување на вредноста на валутите е очекувањето за идните движења на каматните стапки и на инфлацијата.

 

 

Предвидувања за наредниот период

Во очекување на референдумскиот резултат во Шкотска, како реакција на претходниот шпекулативен пад на фунтата наспроти доларот од 1,65 долари на 1,6050 долари за фунта, со што посредно се изврши и притисок на курсот ЕУР/УСД, можна е краткорочна корекција на двете европски валути за неколку центи нагоре. Меѓутоа, главниот тренд на слабеење, посебно на еврото наспроти доларот, се чини дека ќе продолжи и понатаму.
Моето видување е дека еврото ќе продолжи да паѓа сѐ до 1,21/22 долари и тоа со особено брзо темпо, по претходно споменатата корекција. За да се потврди ова предвидување, податоците што ќе ги добиваме како оние за БДП, инфлацијата, невработеноста, индустриското производство итн. во ова сценарио би требале да бидат повеќе во корист на економијата на САД отколку на европската економија. Доколку ефектите од крајно релаксираната монетарна политика во Европа не вродат со плод во наредните 5-6 месеци, тогаш е можно дополнително обезвреднување на заедничката валута во однос на доларот. Крајниот пад на еврото би требало да биде означено со нивото од 1,17 долари за евро. Доколку и оваа граница биде пробиена, тоа значи дека во еврозоната се случиле дополнителни влошувања на економските показатели, можеби нов банкрот на некоја државна обврзница или, пак, потврдено навлегување во дефлаторна спирала. Ова можно сценарио би било најстрашно за еврото, кое во тој случај би го поминал и паритетот на евро/долар (ЕУР 1.00=УСД1.00).
Другата страна на монетата е дека американската економија ќе се развива со умерено темпо. Тоа значи дека во периодите кога економските показатели на американската економија се позитивни, доларот ќе расте и тенденцијата за продажби на еврото ќе оди кон границата од 1,21, а во случај на не толку добри податоци (или, пак, во случај економските индикатори во еврозоната да се позитивни), еврото ќе добива во вредност и растот би тежнеел да го достигне нивото од 1,30 до 1,33 долари за евро.
Сепак, кон оваа слика би морале да ги додадеме и факторите што долгорочно го отежнуваат можниот поинтензивен раст на доларот, практично оние состојби што условно кажано би направиле брана за пад на еврото под нивото од 1,17 долари за евро. Тие фактори или состојби се следниве:

1. Диверзификација на девизните резерви на Кина, на Русија, на Јапонија и на другите земји-членки на БРИК
Кина заедно со Русија и Јапонија поседуваат огромни износи на девизни резерви деноминирани во САД долари. Пред извесно време беше направен договор меѓу Русија и Кина за постепено отфрлање на доларот како резервна валута и негова замена за други валути и златото. Оваа отворена борба, што започна интензивно да се одвива пред кризата во Украина, резултираше со значајно намалување на доларските износи што овие земји ги имаат во своите резерви. Борбата да се детронизира доларот како водечка резервна валута е всушност обид да се поништи договорот кој го иницираше Хенри Кисинџер со Саудиска Арабија во седумдесеттите години од минатиот век со кој договор беше утврдено доларот да се користи како исклучителна валута со која ќе се одвива целокупната трговија со нафта во светот (т.н. петродолар). Ова, заедно со реалното учество на САД во светската трговска размена, му го обезбедија на доларот статусот на резервна валута во светот.
Инвенцијата петродолар на државниот секретар Кисинџер им обезбеди на САД многу позабрзан раст на економијата отколку што тоа можеа да го остварат некои други развиени земји. Акумулацијата на доларот во другите држави, преку запишување на американски државни обврзници, се враќаше назад во економијата на САД. Логиката на економско инвестирање на доларските резерви во обврзници што носат принос е нормално пазарно однесување и на овој, речиси совршен начин, САД сите години наназад обезбедуваат финансирање на државните функции практично со туѓа акумулација.
Обидот на Русија и на другите земји да го урнат тој статус на доларот, а со тоа и самиот механизам на кои почива економскиот поредок на САД, е сериозна закана сама по себе. Затоа САД настојуваат да возвратат на секој можен начин и, според економскиот аналитичар и бестселер автор Џим Рикардс, тоа вклучува носење на политички одлуки (санкции), воени интервенции (Ирак – на воената интервенција претходеше најава од Садам Хусеин дека ќе продава нафта во евра), но и воспоставување на истурени единици кои како независни учесници на пазарот се јавуваат како купувачи на понудените износи на доларските државни обврзници (US Treasury Bonds). Тврдењето за последново лежи во фактот што најголемиот купувач на продадените обврзници од страна на Русија и на Кина, а по некои пресметки идентичниот износ на овие продажби се наоѓа во Белгија, земја која по своите капацитети нема самата можност ниту економска логика да го консумира сиот овој износ. Доколку е ова точно, крајниот ефект е одржување на ниски каматни стапки и намалување на вредноста на доларот за износите што би ги добиле оригиналните продавачи, кои износи веднаш се продаваат на глобалниот девизен пазар.

2. Голема внатрешна и надворешна за­­долженост
Овој факт е постојана закана за вредноста на доларот затоа што во случај на каков било политички или економски потрес, кредиторите на американскиот долг (УСД 17,5 трилиони) ќе пристапат кон продажби на овие огромни износи, што по механизмот објаснет погоре би резултирало со пад на вредноста на доларот.
Индикацијата за неодржливоста на федералниот долг на САД се огледа во податокот за односот долг - економски раст при што во 50-тите/60-тите години секој долар на долг создавал 2,41 долар економски раст. Во 70-тите овој однос изнесувал 0,41 долари за денес овој износ да е сведен на само 3 центи или 0,03 долари. Наскоро, тврдат некои економисти, овој однос ќе стане негативен. Во тој момент, растот на економијата базиран на федералното задолжување веќе нема да биде можен.

3. Стравувања за повторен крах на берзата во САД
Постојат повеќе индикатори за тоа, како на пример мултипликаторот за паричниот тек. Мултипликаторот може да се сфати како брзина на протокот на пари во економијата. На пример, кога излегувате во театар навечер повикувате такси. Таксистот со добиените пари купува бензин и одвојува дел за себе. Со парите од бензинот, бензинската пумпа набавува нафта и одвојува дел за вработените итн., со што со еден ист долар или денар се прави повеќекратен промет. Кога овој индекс е висок со помалку пари може да се постигне поголема ефикасност во економијата. Но, денес паричниот мултипликатор е на пониско ниво од оној пред Големата светска криза од 1929 година. Сличноста на движењето на овој индекс од пред Големата криза и денес е шокантна.
Дополнително индексот на сиромаштијата во последниве години добива загрижувачки високи вредности. Индексот се состои од збирот на реалната стапка на инфлацијата + реалната стапка на невработеност за која се тврди дека денес е многу повисока од официјално дистрибуираната стапка. Ако овој индекс во седумдесеттите и осумдесеттите години, во времето на економските рецесии изнесувал 20-тина проценти, тој денес е над 32%. За споредба, истиот индекс во 1929 година изнесувал 27%.
Понатаму, состојбата со пазарната капитализација на Wall Street во однос на БДП е критична. Денес овој однос е 203% за разлика од периодот пред големата криза од 1929 година кога изнесувал 87%.
Постојат уште вакви индикатори за кои многу економисти сметаат дека се реална закана за економијата во САД и основа за силен крах на берзата што може да предизвика продолжена економска криза.

ПРЕПОРАЧАНО