Економија

Концепти: РОБОНОМИКА

16.07.2022г

Технолошкиот напредок во последните децении ја трансформира глобалната економија и општествата. Компаниите и организациите сè поактивно ги користат технологиите за автоматизација со цел да ги насочат своите операции, да ги забрзаат процесите, да го скратат времето за испорака/производство/услуги, да обезбедат постојан квалитет на производите, да заштедат на трошоци, да ги зголемат приходите, да ја подобрат конкурентноста и економската ефикасност, како и да дизајнираат подобри искуства за клиентите и вработените.

Терминот „робономика“ означува автоматизиран економски систем кој се потпира на роботи, вештачка интелигенција и други технологии за автоматизација за производство на стоки, испорака на услуги и имплементација на различни административни процеси. Терминот беше воведен од Џон Крус во неговата книга Робономика во 2016 година. Без оглед на терминот, автоматизираниот економски систем се карактеризира со следните карактеристики:

     1. Високо ниво на автоматизација: економија која во голема мера се потпира на технологиите за автоматизација како производствен фактор, а не на трудот

     2. Помалку работни места бидејќи повеќето производни задачи се автоматизирани

     3. Дисконекција помеѓу вработеноста и приходите поради ниското ниво на вработеност на луѓето

     4. Висока исплатливост на производството поради автоматизација

     5. Вештачката интелигенција креира економски одлуки (на пример, купување, продажба, користење на ресурси во производството), обично без директен надзор од луѓе

     6. Мали и дисперзирани фабрики лоцирани поблиску до клиентите

     7. Трудот и капиталот не се извори на конкурентска предност, туку знаењето и креативноста.

Намалената улога на човечкиот труд во економијата е една од определувачките карактеристики на робономиката која има огромни општествени реперкусии. Од една страна, тоа би довело до подобрување на квалитетот на животот, здравјето и очекуваниот животен век на луѓето на долг рок поради елиминирање на работниот стрес, повторливи, валкани, досадни и опасни задачи за луѓето. Тие би имале повеќе време достапно за одмор, задоволство и креативни. Ослободувањето на луѓето од работата ќе им даде можност да ги прават работите што ги сакаат. Од друга страна, автоматизираниот економски систем поставува различни предизвици. На пример, сегашниот економски систем, без разлика дали се заснова на пазарни или социјални принципи, генерира приходи за домаќинствата преку поседување на средства (на пр. дивиденди, камати, кирија, капитална добивка), вработување (плати, приход од самовработување), пензија и социјална помош. Сепак, вработувањето е најважниот извор на приход за повеќето домаќинства ширум светот. Елиминацијата на овој извор на приход поради технолошката невработеност може да создаде огромна социјална тензија и ќе бара реорганизација на односите меѓу учесниците во економскиот систем. Понатаму, робономиката може да доведе до помалку социјални контакти, психолошки проблеми на луѓето кои имаат премногу слободно време, социјални немири и политичка нестабилност.

Друга определувачка карактеристика на робономиката е тоа што многу одлуки се преземаат и спроведуваат од т.н. вештачки автономни агенти, а не од луѓе. Автономните агенти се дефинираат како „софтверски програми кои реагираат на состојби и настани во нивната околина, независни од директни инструкции од корисникот или сопственикот на агентот, но дејствуваат во име и во интерес на сопственикот. Теоретската поткованост на оваа тематика на површина исфрла доста интересни заклучоци поврзани со практичното однесување. Во пракса, постојат три пристапи во дизајнирањето на односот човек-технологија во процесот на донесување одлуки: човекот може да се држи „во јамка“, „на јамка“ или „надвор од јамката“.

-          Да се ​​биде „во јамката“ значи дека вештачката интелигенција препорачува одлука (на пример, нова цена на производ), но зависи од човекот дали ќе ја прифати или не. Човекот има целосна контрола врз процесот на донесување одлуки, додека вештачката интелигенција има улога на поддршка.

-          Во пристапот „на јамка“, вештачката интелигенција презема и спроведува одлука, но човекот секогаш може да се меша и да ја надмине. На пример, човек може да ја преземе комуникацијата помеѓу четботот(chatbot) и корисникот кога е потребно.

-          Во третиот пристап, „надвор од јамката“, човекот е ефективно заштитен од процесот на донесување одлуки - вештачката интелигенција презема и спроведува автономни одлуки без никаква човечка интервенција.

Додека пристапите „во јамката“ и „на јамката“ го покажуваат ефектот на подобрување на технологиите за автоматизација, пристапот „надвор од јамката“ ги заменува луѓето во процесите на одлучување. За многу одлуки (на пр. автономни возила, воени беспилотни летала, високофреквентна трговија на финансиските пазари со автоматизирани алгоритми за тргување и сл.) пристапот „надвор од јамката“ е неизбежен бидејќи одлуките треба да се превземат и имплементираат во рок од милисекунди, што ги надминува човечките можности. Во робoномскиот економски систем, повеќето економски одлуки ќе се засноваат на пристапот „надвор од јамката“. Имајќи предвид дека економските одлуки (на пр. купување, продавање, поставување цена, користење на ресурси, итн.) ќе бидат превземени и имплементирани од автономни интелигентни агенти (алгоритми, роботи, чет-ботови), наместо од нивните човечки сопственици, овие агенти  можеби ќе треба да се перцепираат како идни клиенти или вработени, додека правниот систем можеби ќе треба да се прилагоди за да се доделат некои права на социјалните роботи.

Процесот на робономика најверојатно ќе биде долг и сите оние кои правилно ќе го перцепираат ќе имаат доволно време да се прилагодат, а останатите многу веројатно ќе останат надвор од процесите. Излегувањето од процесите носи лош квалитет на живот, сиромаштија и економска и општествена изолација.


(Редакција Е&Б)

ПРЕПОРАЧАНО