Е-Б-Ф-Б
РАСТОТ НА МАКЕДОНСКИОТ ПАЗАР НА КАПИТАЛ РЕГИСТРИРАН ВО 2017 ГОДИНА ИМА ПОТЕНЦИЈАЛ ДА ПРОДОЛЖИ

Горан Марковски
Авторот е главен извршен директор на КБ Публикум инвест АД Скопје

Во текот на 2017 година конечно дојде до разрешување на политичката неизвесност во државава, што влијаеше позитивно на македонските инвеститори и ги мотивираше и ги охрабри вложувањата поинтензивно да ги насочат кон акции како поризична форма на инвестирање

Во 2017 година македонскиот пазар на капитал мерен преку вредноста на индексот МБИ 10 за првпат во изминативе 5 години повторно го достигна нивото од 2011 година. На 28.9.2017 година вредноста на индексот го оствари максималниот износ од 2.704 поени и го продолжи позитивниот тренд на раст од 2016 година. Календарски гледано, во 2017 година беше остварен раст од 18,92 %. Од аспект на обем на класично тргување како најмеродавен показател за интересот на инвеститорите, во 2017 година е остварен промет од 2,9 милијарди денари, што исто така е приближување до 2011 година.
Кога ќе се сумираат случувањата на македонскиот пазар на капитал од изминатава година и амбиентот во кој беше остварен овој резултат се доаѓа до заклучок дека растот на акциите на македонскиот пазар е последица на повеќе фактори.

1. Каматните стапки продолжија да паѓаат во текот на 2017 година и во основа се движеа на ниво од 2,2 % во просек во текот на годината што, секако, влијаеше стимулативно за инвестирањето во акциите на македонските компании. Компаниите со континуирана политика на дивиденди го привлекоа интересот на македонските инвеститори како една од алтернативите за вложување на расположливите средства. Тие воедно се и најголемите добитници во однос на растот на нивните цени. Во оваа насока, интересот за компаниите кои го сочинуваат Македонскиот берзански индекс МБИ 10 во 2017 година беше евидентен бидејќи дивидендниот принос на овој индекс се движеше меѓу 4-5 % во зависност од моменталната вредност на цените на акциите.

2. Во текот на 2017 година конечно дојде до разрешување на политичката неизвесност во државава, што влијаеше позитивно на македонските инвеститори и ги мотивираше и ги охрабри вложувањата поинтензивно да ги насочат кон акции како поризична форма на инвестирање.

3. Значајната потценетост на македонските компании во споредба со компаниите од развиените и растечките економии имаше позитивен ефект на домашниот пазар. Релативното вреднување на развиените пазари мерено преку коефициент на цена/заработка се движи во распон од 18 до 23, а кај растечките економии овој коефициент мерен преку MSCI Emerging market index изнесува 15,28. Во споредба со овие пазари, коефициентот цена/заработка на МБИ 10 се движеше на ниво од 10, што влијаеше стимулативно за инвестирањето во акции на македонските компании бидејќи нудеше значаен потенцијал за раст на цените на акциите.

4. Појавата на првиот индексиран инвестициски фонд кој вложува во компаниите од берзанскиот индекс МБИ 10 исто така имаше позитивно влијание на пазарот на акции во Македонија. Во текот на 2017 година преку овој фонд беа вложени 200 милиони денари во акциите кои го сочинуваат индексот МБИ 10, што значајно ја зголеми нивната ликвидност и вредност. Појавата на овој фонд го динамизираше обемот на тргување посебно во периодот од април до септември 2017 година кога впрочем беше забележан и најзначајниот раст на цените на акциите.

5. Продолжување на позитивниот тренд на остварувања на македонските компании кои се тргуваат на пазарот на капитал и покрај влошените услови во македонската економија во целина дополнително ги поттикна инвеститорите. Евидентен беше растот на профитабилноста кај банкарскиот сектор, што ги одржуваше вниманието и интересот на инвеститорите на високо ниво во текот на 2017 година. Кога на високите стапки на раст на профитабилноста ќе се додат и шпекулациите за преземање кои повремено се јавуваа се доаѓа до една од причините што значајно придонесе за динамизирање и раст на цените на акциите на повеќето банки кои се тргуваат на македонскиот пазар на капитал.
Очекувањата и прогнозите за развиените пазари на капитал и пазарите на растечките економии во 2018 година се оптимистички и се темелат на интензивните процеси на опоравување и раст на овие економии како резултат на зголеменото производство, зголемената доверба, поволните глобални финансиски трендови и стабилизирањето на цените на суровините (примарните производи и енергенсите). Главното прашање кое останува е како да се обезбеди одржлив економиски раст посебно ако се има предвид големината на стимулативните пакети и мерките на голем број земји, како и ефектите во периодот по намалувањето (односно укинувањето) на дадената поддршка преку монетарната и фискалната политика.
Постои умерен оптимизам во однос на пазарите на капитал за 2018 година поради проекциите за зголемен економски раст во светот од страна на сите меѓународни финансиски институции. Податоците за економијата во САД генерално го поддржуваат позитивниот пазарен тренд. Со усвојување на законската регулатива која предвидува реформи во даночната политика преку намалување на даноците се очекува динамизирање на пазарите на капитал преку зголемување расположливиот доход кај физичките лица и поттикнување на инвестициски циклус кај компаниите. На краток рок неизвесноста ќе биде повеќе изразена од аспект на монетарната политика. Се очекува продолжување на подигнување на референтната стапка во 2018 година од страна на ФЕД за дополнителни 0,75 -1,0 %, информација која е веќе инкорпорирана во цените на финансиските инструменти. Во моментов не постојат никакви индикации во макроекономските податоци кои би упатиле на можна промена во зацртаната цел. Подигањето на каматните стапки во секој случај е лоша вест за пазарите на капитал и може да има негативен ефект особено доколку интензитетот и темпото се различни од очекувањата на инвеститорите.

ПРОМЕНИТЕ ВО РЕФЕРЕНТНАТА КАМАТНА СТАПКА НАЈВЕРОЈАТНО ЌЕ СЕ СЛУЧАТ ОТКАКО ЌЕ ЗАВРШИ ПРОГРАМАТА ЗА ОТКУП НА ОБВРЗНИЦИ, ШТО БИ ЗНАЧЕЛО ДЕКА ПРВОТО ПОДИГНУВАЊЕ НА КАМАТНИТЕ СТАПКИ ВО ЕВРОЗОНАТА МОЖЕ ДА СЕ ОЧЕКУВА НА ПОЧЕТОКОТ НА 2019 ГОДИНА. ВРЗ ОСНОВА НА ОВАА МОНЕТАРНА РАМКА, ОЧЕКУВАЊАТА ЗА ПАЗАРОТ НА АКЦИИ ВО ЕУ СЕ ПООПТИМИСТИЧКИ ВО СПОРЕДБА СО АМЕРИКАНСКИОТ ПАЗАР НА КАПИТАЛ

ЕУ исто така бележи раст на економската активност (БДП во 2017 година расте со 2,3 %), довербата на потрошувачите е на рекордно ниво, трендот на подобрување на состојбите во производството продолжува и понатаму (посебно како резултат на зголемување на конкурентноста преку курсот на еврото). ЕЦБ продолжува со експанзивната монетарна политика, но со намален интензитет. Експанзивната монетарна политика на ЕЦБ која се води преку купување обврзници се очекува да заврши во септември 2018 година. Промените во референтната каматна стапка најверојатно ќе се случат откако ќе заврши програмата за откуп на обврзници, што би значело дека првото подигнување на каматните стапки во еврозоната може да се очекува на почетокот на 2019 година. Врз основа на оваа монетарна рамка, очекувањата за пазарот на акции во ЕУ се пооптимистички во споредба со американскиот пазар на капитал.
Кај земјите во развој се очекува опоравување на економиите како резултат пред сѐ на растот на цените на суровините и енергенсите и зголемување на потрошувачката што се очекува да резултира со раст на БДП од 4,9 % за 2018 година. За овој дел од светската економија е значајно да се истакне дека на пазарите на капитал постои огромна потценетост на акциите од овие земји во споредба со акциите на компаниите од развиените земји доколку се споредуваат релативните коефициенти како што се цена/заработка, цена/книговодствена вредност и цена/готовински текови. Оваа потценетост дополнета со високите стапки на раст на БДП води кон заклучокот дека во 2018 година инвестирањето во растечките економии ќе биде и понатаму атрактивно за инвеститорите и ќе носи дополнителни ефекти во споредба со развиените земји.

Во однос на македонската економија, по умерениот раст во 2016 година од 2,8 % и дополнителното забавување во 2017 година кое според последните проекции ќе се движи околу 1,9 %, во 2018 година се очекува значително поместување на овој план. Крајот на изборниот циклус доведе до разрешување на политичката криза и нормализирање на состојбите во земјава, а очекувањата се дека тоа ќе биде еден дополнителен позитивен импулс преку намалување на неизвесноста која постоеше кај приватниот сектор. Тоа пак соодветно би се одразило и врз економскиот раст на земјава. Имено, според податоците на ММФ и на Светската банка за 2018 и 2019 година се прогнозира заживување на економската активност во Македонија со реален пораст на БДП во интервал од 3,2 % до 3,4 % на годишно ниво.

Почетокот на 2018 година навестува продолжување на позитивните тенденции од претходната година на македонскиот пазар на капитал.
Поаѓајќи од поволните услови на глобалниот пазар на капитал и очекуваните позитивни тенденции во македонската економија, очекувањата се дека ни претстои година во која динамиката и интензитетот на растот на пазарот на капитал ќе зависи од следниве детерминанти:
- Продолжување на растот на компаниите во светло на очекуваното динамизирање на македонската економија. Моменталните цени на акциите упатуваат на умерен оптимизам кај инвеститорите. Секое позитивно изненадување како резултат на двоцифрени стапки на раст на компаниите во 2018 година може дополнително да го привлече вниманието на инвеститорите, особено доколку се оцени дека се работи за одржлив и долгорочен тренд. Секое негативно потфрлање од друга страна ќе значи стагнација и пад на цените на нивните акции.
- Голема потценетост на македонските компании во однос на компаниите и од развиените и од растечките економии мерени преку релативните коефициенти, пред сѐ цена/заработка, нуди огромна можност за конвергенција на македонските акции и нивно приближување во однос на вреднувањето кон светските просеци.
- Продолжувањето на поволните дивидендни политики кои го следат нивото на профитабилноста на компаниите во услови на намалување на каматните стапки на депозитите и државните обврзници се очекува позитивно да влијае на пазарот на капитал и да ги одржи вниманието и интересот на инвеститорите.
- Политичките придвижувања во насока на приближување кон евроатлантските асоцијации на државава ќе значат намалување на ризиците на инвестирање (евентуално подигнување на кредитниот рејтинг), зголемен интерес на меѓународните инвеститори и охрабрување на домашните инвеститори.
Од досега кажаново може да се констатира дека предусловите за успешна година на македонскиот пазар на капитал се исполнети. Останува да видиме колку економските и политичките структури во земјава ќе успеат да ги остварат очекуваните резултати и со тоа да придонесат кон развој на пазарот на капитал и реално вреднување на македонските компании.

ПРЕПОРАЧАНО

Back to Top