Е-Б-Ф-Б
ШТО ГИ ПРИДВИЖИ НАДОЛУ СВЕТСКИТЕ БЕРЗИ?

Горан Марковски
Авторот е Главен извршен директор на КБ Публикум инвест АД Скопје

 



Почетокот на 2016 година на пазарите на капитал во светот се карактеризира со невообичаено изразена волатилност и силен пад на индексите на берзите во развиените и во растечките економии. Во текот на јануари и на февруари 2016 година, голем дел од индексите на светските берзи се вратија на нивото од 2014 година со што беа избришани остварените приноси од 2015 година. Во САД трите најреферентни индекси DOW, S&P500 и Nasdaq забележаа пад од 14 до 20% од нивните највисоки вредности во 2015 година. Во Европа овој пад е уште поизразен. Мерено преку движењето на индексот на германската берза DAX, падот во февруари 2016 година изнесуваше 29% во однос на максималната вредност од 2015 година, додека индексот на берзата во Лондон FTSE забележа пад од 22%. Негативниот тренд е забележителен и кај растечките пазари кои, исто така, мерени преку глобалниот индекс на MSCI растечки пазари во јануари 2016 година забележа пад од 15% од почетокот на годинава. Во февруари 2016 година и на глобално ниво беше забележан т.н. мечкин пазар мерен преку глобалниот индекс MSCI World кој од врвот во 2015 година падна за повеќе од 20%. Овој негативен тренд на пазарите на капитал на почетокот на годинава во голема мера потсети на случувањата на светските берзи кон крајот на август 2015 година кога, исто такa во краток временски интервал, претрпеа сериозни загуби кои се проценуваа на ниво од 10 трилиони УСД.
Како и во 2015 година и на почетокот на 2016 година причините за ваквите потреси на пазарите на капитал се бараат во повеќе или помалку истите фактори кои го предизвикаа падот.

ВО ТЕКОТ НА ЈАНУАРИ И НА ФЕВРУАРИ 2016 ГОДИНА, ГОЛЕМ ДЕЛ ОД ИНДЕКСИТЕ НА СВЕТСКИТЕ БЕРЗИ СЕ ВРАТИЈА НА НИВОТО ОД 2014 ГОДИНА СО ШТО БЕА ИЗБРИШАНИ ОСТВАРЕНИТЕ ПРИНОСИ ОД 2015 ГОДИНА

Кинеската економија по долгогодишен раст на БДП со стапки над 7%, во 2015 година за првпат забележа раст од само 6,9%. Оваа стапка на раст од инвеститорите се оцени дека е вовед во период на постепено успорување на кинеската економија, што претставува значаен генератор на раст во глобалната економија. Според проценките на ММФ, падот на кинеската економија за 0,1% значи пад на околните економии во Азија за 0,8%. Од друга страна, цената на акциите мерена преку индексите на кинеските берзи во периодот од 2014 година до јуни 2015 година забележаа раст од 150%, што првенствено беше поттикнат од голем број на мали инвеститори кои своите вложувања често ги правеа со позајмени пари. Ваквиот раст резултираше со нереално вреднување на акциите во Кина кога голем дел од индексите се тргуваа во сооднос цена/заработувачка над 40, што во споредба со просекот на S&P 500 на овој коефициент од 15 упатува на преценетост на акциите во Кина. Истовремено кинеската економија се соочува со низа предизвици: хронично повисоки производни капацитети во многу производни индустрии, високо ниво на долг посебно во корпоративниот секотор кој, според одредени проценки, во себе содржи значаен обем на проблематични кредити кои, според некои проценки, достигнуваат и до 3 трилиони УСД, период што дојде по формирањето на балонот на недвижности, како и постепено менување на демографската структура со постепено намалување на работоспособното население.
Банките кон крајот на 2015 година, а особено на почетокот на 2016 година се повторно во фокусот на инвеститорите. Главните причини за обновената недоверба во банкарскиот сектор првенствено произлегуваат од високиот обем на нефукционални кредити кои се движат на ниво од 1 трилион ЕУР во банкарскиот сектор на ЕУ зоната. Понатаму, од почетокот на годинава објавите на водечките банки во Европа како „Дојче банк“ (Deutsche bank) за загуба од 6,7 милијарди ЕУР во 2015 година како резултат на правни постапки и влошено кредитно портфолио и очекувањата на „Сосиет женерал“ (Societe General) за намалување на профитот во 2016 година како резултат на волатилност на пазарите, регулаторните барања и ниските каматни стапки уште повеќе ја зголемија нервозата кај инвеститорите и предизвикаа пад на акциите на банкарскиот сектор од 30 до 50% во однос на нивните максимални вредности во 2015 година. Кон влошената слика за банкарскиот сектор се придодаде и монетарната политика на водечките централни банки како што се Европската централна банка и Централната банка на Јапонија, кои во недостаток на мерки за справување со можните успорувања на развиените економии и негативните стапки на инфлација одлучија да воведат негативни каматни стапки. Ваквата монетарна политика се очекува да има негативни последици по банкарскиот сектор бидејќи во услови на воздржување на пренесување на негативните каматни стапки кон поголемиот дел на депонентите, банките се очекува да трпат последици првенствено како резултат на намалената каматна маргина, а со самото тоа и на профитабилноста.
Падот на цената на нафтата и останатите суровини и во 2016 година е една од најчесто споменуваните причини за нестабилноста на пазарите на капитал. Пред падот на цената на нафтата постоеше убедување дека нејзината висока цена може негативно да се одрази врз светскиот економски развој, како еден од најважните трошоци во транспортот и во производството. Сепак, спротивно на ваквите убедувања и економски постулати, падот на цената на нафтата исто така предизвика огромна загриженост на голем дел од аналитичарите. Нивните стравувања одат во насока дека падот на цената првенствено ќе се одрази на профитабилноста на нафтените компании кои соочени со намалените приходи ќе ги намалуваат инвестициите и работните места, а некои од нив поради високиот праг на рентабилност (посебно изразен кај компаниите кои ја извлекуваат нафтата од шкрилци) ќе бидат доведени до банкрот. Ваквиот негативен тренд се очекува да има свои реперкусии врз банкарскиот сектор кој ќе трпи последици од влошениот квалитет на пласманите во оваа индустрија. Исто така дел од аналитичарите предупредуваат и дека намалувањето на цената на нафтата под нивото од 30 УСД за барел ќе предизвика и пад на буџетските приходи на државите со сите свои ризици и последици во услови на нивна висока задолженост.

ПРАВИЛНИОТ ИЗБОР НА ПРОФЕСИОНАЛЕН УПРАВУВАЧ НА СРЕДСТВАТА И ВИСТИНСКИОТ МОДЕЛ НА ИНВЕСТИРАЊЕ ЗА ВЛОЖУВАЊЕ СРЕДСТВА ЌЕ ОДИГРААТ ЗНАЧАЈНА УЛОГА ВО ОСТВАРУВАЊЕ ПОЗИТИВНИ РЕЗУЛТАТИ НА ПАЗАРИТЕ НА КАПИТАЛ И ВО ТУРБУЛЕНТНИТЕ ВРЕМИЊА ШТО НЕСОМНЕНО НИ ПРЕТСТОЈАТ

На крајот, но не помалку значајна беше долго најавуваната промена на референтната каматна стапка на Федералните резерви на САД. По трикратно спроведување на мерките на квантитативно олеснување кои генерално беа насочени кон зголемување на обемот на пари во оптек преку откуп на државни хартии од вредност издадени од САД во периодот од 2008 до 2014 година, на 16.12.2015 година Федералните резерви на САД по 9 години ја зголемија референтната каматна стапка од 0,25% на 0,5%. Ваквиот чекор беше долго очекуван и уследи како резултат на стабилизирање на состојбите во американската економија. Иако се работи за незначително зголемување во насока на обезбедување ценовна стабилност во услови на континуирано намалување на невработеноста до ниво од 4,9% и стабилен раст на БДП на ниво од 2,4%, сепак се присутни стравувањата на инвеститорите на пазарите на капитал за негативните ефекти од оваа мерка како на американската економија, така и на растечките економии. Во однос на американската економија очекувањата одат во насока дека порастот на каматните стапки ќе има негативен ефект на трошоците на задолжување и како резултат на тоа ќе предизвика намалување на потрошувачката во САД. Исто така повисоките каматни стапки ќе значат и раст на курсот на доларот во однос на другите валути што, исто така, ќе има негативен ефект врз конкурентноста на американската економија. Во однос на растечките економии, стравувањата се во насока на зголемен одлив на средствата за инвестирање од овие економии во САД (во Кина овој одлив изнесува 100 милијарди УСД во 2015 година), како и зголемување на трошоците на финансирање на овие економии кои потекнуваат од обврзници издадени во УСД, што би резултирало во намалување на профитабилноста и конечно зголемување на стапката на банкроти на компаниите од овие земји.
За да се добие целосна слика за амбиентот на пазарот на капитал во 2016 година, секако треба да се земат предвид и позитивните очекувања за одредени макроекономски и микроекономски параметри. Најпрво би ги споменал и понатаму позитивните прогнози за економски раст на САД и на ЕУ за 2016 година, кој се очекува да изнесува 2,5%, односно 1,7%. Понатаму, подобрувањето на пазарот на работна сила и пазарот на недвижности во развиените економии се очекува да влијае на зголемување на потрошувачката, а со самото тоа и на подобрување на резултатите на компаниите.
Ниската цена на енергенсите и суровините секако дека треба од една страна да ги намали производните трошоци на компаниите, но истовремено да дејствува позитивно и на населението преку зголемување на нивната куповна моќ. Со исклучок на монетарната политика на Федералните резерви на САД, сите останати клучни централни банки во светот водат сѐ уште експанзивна монетарна политика што поволно влијае на пазарите на капитал во целина. Истовремено постепено се намалува притисокот за понатамошна финансиска консолидација на државните буџети што, секако, поволно влијае на потрошувачката и на подобрување на резултатите на компаниите.
Од друга страна, цените на акциите од почетокот на 2016 година се значајно намалени и овозможуваат профитабилно вложување на инвеститорите во наредниов период. Ако кон ова се придодадат и очекувањата на најголем дел од аналитичарите на инвестициските банки дека во 2016 година економиите нема да се соочат со рецесија и дека во просек пазарите на капитал мерени преку растот на индексите на хартиите од вредност се очекува да остварат принос од барем 10%, секако дека инвестирањето во хартии од вредност и понатаму останува една од најдоходовните вложувања кои им стојат на располагање на вложувачите.
Сепак, имајќи ги предвид предизвиците и проблемите со кои се соочуваат економиите и во развиените и во растечките економии и нивните можности и потенцијали, 2016 година многу веројатно ќе биде година на голема волатилност на пазарите на капитал. Во оваа година потребата од професионално управување на средствата особено ќе дојде до израз во процесот на креирање оптимално портфолио на хартии од вредност и негово постојано прилагодување во зависност од пазарните услови. Оттука правилниот избор на професионален управувач на средствата и вистинскиот модел на инвестирање за вложување средства ќе одиграат значајна улога во остварување позитивни резултати на пазарите на капитал и во турбулентните времиња што несомнено ни претстојат.

(март 2016)

ПРЕПОРАЧАНО

Back to Top